Taugaveiklun · Undirþáttur N5
Óhófsemi, sú tilhneiging sem fræðitextar kalla oftast hvatvísi, mælir hversu hátt löngunin hljómar á því augnabliki sem hún vaknar. Spurningin er ekki hvað þig langar í heldur hvað það kostar að neita. Hátt stig les löngun sem straum, lágt stig les hana sem ábendingu og gengur hjá.
Ókeypis, engin skráning, niðurstöður strax
Kvarðinn les hversu hátt löngunin hljómar og hvað það kostar að bíða hana af sér. Fullyrðingarnar tíu spyrja um að borða yfir sig, um peninga sem fara út fyrir áætlun og um það skemmtilega sem heldur áfram löngu eftir þann punkt þar sem hætta átti. Hvaða lyst er þín kemur hvergi fram í spurningunum, aðeins styrkur togsins. Sama talan getur því staðið undir gjörólíkum kvöldum: einu í ísskápnum, öðru í netverslun og því þriðja í næsta þætti.
Undirþátturinn er skráður í taugaveiklun vegna þess að tapaður slagur við löngun skilur eftir sig gremju sem beinist inn á við, og þar með er skyldleikinn við nágrannana upp talinn. Af kvörðunum sex í þættinum situr þessi lausast: fylgnin við hina fimm mælist 0,44, sú lægsta af sex, og sterkasta bandið liggur alls ekki innan fjölskyldunnar heldur í mínus 0,53 við varfærni, sem tilheyrir samviskusemi. Öll þrjú sterkustu tengslin utan þáttarins vísa þangað: varfærni, skyldurækni með mínus 0,41 og sjálfsagi með sömu tölu.
Eitt kvöld sannar ekkert. Allir klára pokann annað slagið, og eftir erfiða viku leitar höndin í það sem er einfaldast. Kvarðinn les venjulegu vikuna: hversu oft togið vinnur þegar ekkert hefur farið úrskeiðis, og hversu mikið hljóðlátt eftirlit fer í að halda því innan marka.
Á ensku heitir kvarðinn immoderation, íslenskir lesendur slá frekar inn hvatvísi og eldri skrif tala um veikt taumhald. Atriðin sjálf koma úr opna safninu sem Goldberg kom af stað og Johnson raðaði í þætti, og enginn útgefandi á þau.
Þrír kvarðar standa nógu nálægt til að skipta um sæti við óhófsemi í daglegu tali, og hver skiptin breytir því hvað talan þín þýðir.
Þetta eru ekki tveir endar á sömu reglustiku. Hér er spurt hvað það kostar að neita, en sjálfsagi spyr hvort verkið haldi áfram eftir að það hættir að vera áhugavert. Í gögnunum stendur parið í mínus 0,41: tengsl eru til staðar en spegilmynd er þetta ekki, og þess vegna er nóg pláss fyrir manneskjuna sem skilar hverju einasta verkefni og tæmir samt ísskápinn klukkan ellefu.
Þetta er mæling á lundarfari og hvergi á kvarðanum liggur þröskuldur. Fíkn er metin af skaðanum, af stjórn sem tapast á mánuðum en ekki mínútum og af því sem gerist þegar vaninn er tekinn burt, og það mat fer fram í samtali við fagmann. Langflestir efst á kvarðanum þróa aldrei með sér fíkn, og þessi síða skimar ekki fyrir neinu.
Að vilja upplifun í hærri styrkleika og að geta ekki frestað henni reyndust nánast óskyld: parið mælist 0,24. Sá sem lifir fyrir bratta brekku getur lokað tölvunni klukkan tíu án nokkurs átaks, og sá sem fer aldrei hraðar en á hjóli getur tapað heilu kvöldi í einn þátt í viðbót.
Hér er hvorugur endinn réttari en hinn. Annar greiðir með fyrirhöfninni sem fer í að halda aftur af sér, hinn með ánægju sem berst aldrei alveg alla leið, og miðbandið greiðir lítið eitt af hvoru tveggja.
Ánægjan kemst til skila strax og óskert, og það er raunverulegur kostur: matur, tónlist og félagsskapur ná til þín í stað þess að líða hjá. Þunginn liggur í bilinu milli þess að langa og þess að ákveða. Hjá þér er það bil mjótt, svo valið er oft tekið áður en rökin fyrir hinum kostinum hafa náð að raða sér upp.
Löngunin í þetta strax er þungur straumur hjá þér. Baráttan segir ekkert um veikan vilja: merkið er einfaldlega hærra en hjá mörgum, og umgjörð hjálpar þar miklu betur en skömm.
Það kostar þig lítið að neita. Ábót, útsölur og opnir flipar líða hjá án nokkurra samningaviðræðna innra með þér, og stundirnar og peningarnir sem aðrir tapa í þeirri þrætu sitja kyrr. Á móti kemur fjarlægð: það sem aðrir kalla ómótstæðilegt berst til þín í venjulegum styrk, og þolinmæði gagnvart þeim sem tapa fyrir því verður að vera ákvörðun.
Freistingar hvísla frekar en að kalla. Að stoppa við einn bolla, leggja fyrir í stað þess að eyða, loka appinu: þetta kostar þig lítinn viljastyrk.
Fjögur snið af hverjum tíu lenda í miðbandinu, um það bil 27 til 36 stig hjá körlum og 28 til 38 hjá konum. Þar gengur þetta eins og samningur með sæmilega afrekaskrá: sum kvöld vinnur togið eina lotu, flest ekki, og að morgni sér hvorki á því né þér.
Lágt, meðal og hátt fylgja hundraðsröðinni 30/40/30, þeirri skiptingu úrtaksins sem Johnson notar, og hvergi liggur klínísk lína. Kvarðinn lýsir lyst en ekki röskun, enginn þröskuldur um fíkn er til á honum, og þessi síða greinir ekki neitt hjá neinum.
Hráa stigið er summa tíu svara þar sem hvert vegur 1 til 5, svo bilið nær frá 10 upp í 50. Ferillinn hér að neðan byggir á 135.947 kláruðum sniðum, og hann er þröngur: hvergi annars staðar í taugaveiklun þjappast fólk jafn þétt saman.
| Hundraðsröð | Hrátt stig |
|---|---|
| 10 | 23 |
| 25 | 28 |
| 50 | 33 |
| 75 | 38 |
| 90 | 42 |
Miðhelmingur karla liggur milli 27 og 36 stiga og miðhelmingur kvenna milli 28 og 38, með miðgildin 31 og 33. Þyngdarpunkturinn stendur hærra hér en á nokkrum öðrum kvarða þáttarins, svo hrá 32 stig eru venjuleg en ekki áhyggjuefni. Hundraðsröð ber þig saman við fólk af þínu kyni og á þínum aldri.
Tveir hópamunir koma fram á þessum kvarða, og sá sem fæstir eiga von á reynist stærri þeirra.
Konur fá að meðaltali 32,9 stig og karlar 31,0, munur upp á 1,9 stig á fjörutíu stiga bili, sem er sá fjórði stærsti af undirþáttum taugaveiklunar sex. Aldurinn gerir meira: báðir ferlar haldast sléttir fram undir fertugt og lækka eftir það, karlar úr 31,1 í 27,8 og konur úr 33,0 í 30,1. Um 250 manns af hvoru kyni sitja í elsta reitnum, svo þann enda ber að lesa sem vísbendingu frekar en niðurstöðu.
Taugaveiklun er summa sex kvarða, og þessi fellur verst að sinni eigin fjölskyldu: fylgnin við hina fimm samanlagða mælist 0,44, lægsta talan af sex. Súlurnar sýna hverjum hún fylgir þó: depurð með 0,41, bráðlyndi og streituviðkvæmni með 0,40, kvíði með 0,35 og félagslegt óöryggi með 0,23.
Í vinnunni býr eiginleikinn í smáa letrinu á deginum frekar en í afköstunum. Skiladagar standast áfram, og leiðin þangað tekur á sig króka sem samstarfsmaður með hljóðlátari lyst þekkir ekki. Dýrast er allt sem hefur engan botn: spjallgluggi, vafri, verkefni sem lýkur aldrei af sjálfu sér. Í neðri endanum lítur dagurinn sléttari út, og háværari samstarfsmenn lesa þá sléttu stundum sem vanþóknun.
Milli fólks kemur þetta fram sem örlæti og núningur í sömu vikunni. Hátt stig pantar aukaumferðina, teygir kvöldið og er ágætis félagsskapur fyrir vikið, og það er líka sá aðili sem maki nefnir stöðuna á reikningnum við. Lágt stig er auðvelt að skipuleggja í kringum og endar stundum í hlutverki endurskoðanda heimilisins, starfi sem enginn sótti um.
Í eigin þroska hreyfist lítið þótt ásetningurinn harðni, því styrkur togsins er ekki valinn. Hitt hreyfist: fjarlægðin milli löngunar og handar. Hvort hluturinn er yfirleitt til í húsinu, hvort kortanúmerið liggur vistað, hvort það að hætta sé ákvörðun eða sjálfgefna leiðin. Þetta er fyrirkomulag en ekki manngerð, og þess vegna geta tvær eins tölur staðið undir gjörólíku lífi.
Arfgengi breiðra lundareinkenna er venjulega metið nálægt helmingi, og sú tala kemur úr samanburði á eineggja og tvíeggja tvíburum. Hinn helmingurinn skýrist ekki af sameiginlegu heimili heldur af því sem hendir hvert barn fyrir sig, svo tvö systkin við sama eldhúsborð enda ekki með jafn sterkt tog. Stigið er þar með hvorki tekið í arf í heilu lagi né valið, og eftir að það hefur sest hreyfist það á árum frekar en vikum.
Yfir þýðið hallar línan niður á við eftir þrítugsaldurinn, og viðmiðin okkar sýna sömu lögun: um það bil þrjú stig frá yngsta hópnum til þess elsta. Þarna er ólíkt fólk mælt á sama tímapunkti en ekki einn maður eltur í fjörutíu ár, svo hallinn er tilhneiging í þýðinu en engin tímaáætlun fyrir þig.
Tvennt liggur nálægt hvort öðru hér og má ekki renna saman. Sterk lyst sem manneskjan heldur utan um er tilhneiging, og það er nákvæmlega það sem kvarðinn segir frá. Vani sem hefur lagt undir sig vikuna og svarar ekki lengur ákvörðunum er annað mál með sína eigin hjálp. Enginn þröskuldur um fíkn liggur á þessum kvarða, ekkert persónuleikastig finnur slíkt né útilokar það, og þessi síða greinir ekki neitt.
Sama lystin er viðráðanlegt einkenni þegar varfærni stendur hátt og miklu stærri hluti myndarinnar þegar hún stendur lágt. Samspil tveggja kvarða er einmitt efniviður keyptu greiningarinnar.
Ókeypis, engin skráning, niðurstöður strax
Langa útgáfan leggur 10 fullyrðingar undir þennan kvarða og sú stutta fjórar. Hvert svar vegur 1 til 5, öfugt orðuðum atriðum er snúið við áður en nokkuð er lagt saman, og summan fer í viðmiðatöflu fyrir kyn og aldursbil sem skilar hundraðsröð. Fimm atriði af tíu eru öfugt orðuð og þrjú af fjórum í stuttu útgáfunni, svo meirihluti þess sem þú metur er orðaður sem stilling frekar en óhóf.
Alfa sýnir hversu vel fullyrðingar sama kvarða falla saman. Í rannsóknum er 0,70 og hærra talið traust. Við reiknuðum þessar tölur sjálf úr opnum gögnum Johnsons, svo hægt er að bera þær saman við birtar tölur.
Orðalag atriðanna stendur hvergi á þessari síðu, og það er ásetningur: fullyrðing sem hefur verið lesin í rólegheitum fyrirfram fær annað svar en sú sem birtist í fyrsta sinn. Þess vegna koma þær ekki fram fyrr en mælingin sjálf er hafin.
300 spurningar · um 35 mínútur
Taka langa prófið120 spurningar · um 15 mínútur
Taka stuttu útgáfunaÓkeypis, engin skráning, niðurstöður strax
Ágiskunin fyrst er allur tilgangurinn. Tala sem er nefnd áður en prófið er tekið segir nokkuð sem stigið eitt og sér nær ekki: hversu vel þú þekkir þennan hluta af þér nú þegar.
0 þýðir lægra en næstum allir sem tóku prófið, 100 þýðir hærra en næstum allir.
Þetta er ágiskun, ekki mæling. Prófið ber svörin þín saman við viðmið úr raungögnum.
IPIP-NEO merkir kvarðann immoderation og íslenska heitið fylgir þeirri merkingu, en fræðitextar segja miklu oftar hvatvísi og lesendur slá einmitt það orð inn. Bæði nöfnin vísa á sömu tíu fullyrðingarnar, svo heiti spurningalistans stendur efst á síðunni og kunnuglega orðið sér um að vísa veginn.
Nei. Kvarðinn hefur engan þröskuld, svo ekkert stig staðfestir fíkn og ekkert útilokar hana. Fólk efst á honum segist tapa oftar fyrir hversdagslegum löngunum, og langflest þeirra þróa aldrei með sér fíkn. Vani sem kostar peninga eða sambönd og hlýðir ekki lengur eigin ákvörðunum á heima hjá fagmanni en ekki í spurningalista.
Nei, og tölurnar segja það: parið stendur í mínus 0,41, sem eru raunveruleg tengsl en engin spegilmynd. Sjálfsagi spyr hvort leiðinlegt verk haldi áfram, þessi kvarði spyr hvað gerist þegar eitthvað notalegt er innan seilingar. Sterkasta mótvægið liggur annars staðar, hjá varfærni í mínus 0,53.
Af því að lystirnar sem spurt er um eru hversdagslegar. Meðaltalið stendur í 32,1 á bilinu 10 til 50, það hæsta af sex, meðan streituviðkvæmni situr í 25,7. Hrá 32 stig eru því miðja hér en ekki merki um nokkurn skapaðan hlut, og efri hlutinn opnast ekki fyrr en við 35 stig hjá körlum og 37 hjá konum.
Alfa reiknast 0,788 í löngu útgáfunni og 0,706 í þeirri stuttu, hvort tveggja úr opnu gögnunum frá Johnson, og báðar tölurnar eru þær lægstu af undirþáttum taugaveiklunar sex. Ástæðan er einföld: matur, peningar og skjár eru aðskildar lystir, og sami maður getur staðið hátt á einni þeirra og lágt á annarri.
Flestir dæma þennan kvarða út frá versta kvöldinu sínu frekar en venjulegu, og þess vegna stangast ágiskun og tala svona oft á. Langa prófið spyr um 10 fullyrðingar á hvern undirþátt og það stutta um fjórar, hvorugt kostar neitt og bæði skila heilu sniði með hundraðsröð.
Ókeypis, engin skráning, niðurstöður strax