IPIP-NEO

Big Five · persónuleikaþáttur

Samvinnuþýði

Samvinnuþýði er þátturinn í stóru fimm sem snýr að hlýju og samvinnu: tilhneigingin til að treysta fólki, halda friðinn og taka tillit til þarfa annarra frekar en að ýta eigin máli áfram. Hér er farið yfir merkingu þáttarins, undirþættina sex, hvernig há og lág stig birtast í daglegu lífi og hvernig stigin eru mæld.

  • Einn af fimm þáttum OCEAN
  • Sex undirþættir innanborðs
  • Viðmið úr 135.947 prófum
  • Ókeypis próf, engin skráning
Taka langa prófiðTaka stuttu útgáfuna

Ókeypis, engin skráning, niðurstöður strax

Hvað er samvinnuþýði?

Samvinnuþýði er einn af fimm breiðu persónuleikaþáttunum í Big Five líkaninu, sem gengur líka undir heitunum stóru fimm og fimm þátta líkanið og er skammstafað OCEAN á ensku. Ólíkar hefðir hafa kallað þáttinn viðmótsþýði, samvinnufýsi eða hlýju, en kjarninn hefur haldist sá sami: hversu mikið vægi manneskja gefur því að komast vel af við aðra, treysta þeim og taka mið af þörfum þeirra, í stað þess að keppa, efast og halda sínu til streitu. Lýsingarorðið samvinnuþýður er notað um þau sem mælast hátt á kvarðanum.

Þar sem stigin eru há kemur velviljinn fyrst: fólk fær að njóta vafans, deilur eru mildaðar og vandi annarra sest að í brjóstinu. Þar sem stigin eru lág kemur varúðin fyrst: ásetningur er lesinn, orðin sögð umbúðalaust og samkeppni þykir eðlileg þegar hagsmunir rekast á. Hvort tveggja gengur upp í félagslegum heimi. Hvorugur endinn er greining eða mælikvarði á mannkosti, og flest okkar sitja einhvers staðar á milli.

Í IPIP-NEO er samvinnuþýði ekki ein tala. Þátturinn er settur saman úr sex þrengri eiginleikum sem kallast undirþættir: Traust, Hreinskilni, Hjálpsemi, Sáttfýsi, Hógværð og Samúð. Tvær manneskjur með sama heildarstig geta komið gjörólíkt fram við fólkið í kringum sig þegar rýnt er einu lagi dýpra, og þess vegna fá undirþættirnir svo mikið pláss hér og annars staðar á síðunni.

Há og lág stig í samvinnuþýði

Stig í samvinnuþýði eru ekki einkunn. Þau lýsa stíl í samskiptum við annað fólk, og hvor stíllinn um sig hefur raunverulega styrkleika og raunverulegan kostnað.

Hvernig há stig líta út

Velviljinn stýrir för. Fólk fær að njóta vafans, málamiðlunin er fundin áður en deilan harðnar, heiðurinn ratar áfram til annarra og erfiðleikar í kringum þig hreyfa raunverulega við þér. Samstarfsfólk talar um hlýlegt viðmót og gott samstarf, um límið sem heldur hópnum saman. Kostnaðurinn getur verið neitunin sem aldrei kemur, núningur sem er kyngt í stað þess að leysa hann, og mjúkur blettur sem einstaka fólk lærir að ýta á.

  • Þú leitar að málamiðlun áður en þú tekur slaginn
  • Erfiður dagur hjá öðrum verður hljóðlega þinn eigin dagur
  • Að segja nei situr í þér löngu eftir á
  • Þú gefur fólki góðan ásetning þangað til annað kemur í ljós
  • Heiðurinn ratar áfram til annarra án þess að þú hugsir um það

Hvernig lág stig líta út

Hreinskilnin stýrir för. Ástæður fólks eru lesnar, óþægilega setningin er sögð upphátt, samningsstaðan er varin og ákvarðanir eru vegnar með rökum frekar en samúð. Samstarfsfólk talar um beinskeytt svör og fólk sem heldur línunni þegar mikið liggur við. Kostnaðurinn getur verið núningur sem lifir lengur en tilefnið, orðspor um kulda, og bandamenn sem hverfa af því að hreinskilnin lenti þyngra en til stóð.

  • Þú velur heiðarlegt svar fram yfir mjúkt svar
  • Söluræða mætir efasemdum hjá þér, ekki trausti
  • Átök raska ró þinni minna en flestra í kringum þig
  • Þú metur ákvarðanir með rökum áður en tilfinningar komast að
  • Að halda þínu striki kostar þig engan svefn

Um fjórir af hverjum tíu lenda á miðsvæðinu, og meðalstig þýða oftast skilyrta hlýju: traustið og velviljinn eru gefin að óbreyttu en dregin til baka þegar einhver gefur tilefni til. Undirþættirnir sex hér að neðan sýna hvar hlýjan flæðir frjálst og hvar varúðin tekur við.

Í viðmiðum Johnsons skiptast stigin 30/40/30: lægstu 30 prósentin teljast lág, miðjan 40 prósent meðal og efstu 30 prósentin há. Þetta er venja við lestur niðurstöðu, ekki dómur um hana.

Hvernig stigin dreifast

Kúrfan hér að neðan byggir á 135.947 raunverulegum IPIP-NEO-300 svarasniðum sem höfundur prófsins birti opinberlega. Flestir safnast nálægt miðjunni, og endarnir eru sjaldgæfari en þeir virðast innan úr einum kunningjahópi.

Lykiltölur hundraðsraðar í töflu
HundraðsröðHrátt stig
10174
25194
50213
75230
90245

Niðurstaðan þín hér er hundraðsröð: hlutfall þeirra af sama kyni og á sama aldri sem tóku þetta próf og fengu lægri stig. Hundraðsröðin 76 í samvinnuþýði þýðir hlýrra, traustara og samvinnufúsara svar en hjá 76 prósentum sambærilegra þátttakenda, ekki að einhverjum þröskuldi góðmennsku hafi verið náð.

Taka langa prófiðTaka stuttu útgáfuna

Undirþættirnir sex í samvinnuþýði

Heildarstigið er summa sex þrengri eiginleika, og það eru undirþættirnir sem gera samvinnuþýðið nákvæmt. Þeir skýra hvers vegna tvær manneskjur með jafnhá stig geta samt verið ólíkar í því hversu fljótt þær treysta, hversu umbúðalaust þær tala og hversu langt þær teygja sig til að halda friðinn.

Traust

A1

Mælir hversu mikið gengið er út frá heiðarleika og góðum ásetningi hjá fólki áður en það sannar sig. Há stig þýða velvild að óbreyttu og samstarf sem fer strax af stað. Lág stig þýða vökult auga: ásetningur er lesinn og traustið afhent þegar reynslan styður það.

Lágt
Traust ávinnst hjá þér, það kemur ekki fyrirfram. Þú lest ásetning fólks vandlega, sem ver þig vel og biður heiðarlegt fólk um örlitla þolinmæði á meðan það kynnist þér.
Hátt
Góður ásetningur er sjálfgefin forsenda hjá þér. Sú hreinskiptni gerir samstarf hratt og hlýlegt í kringum þig, og það borgar sig að verja hana fyrir þeim fáu sem nýta sér slíkt.

Hreinskilni

A2

Snýst um hversu beint er spilað: umbúðalaus orð á móti því að halda spilunum þétt að sér. Há stig þýða að sagt er það sem meint er og að refjar leggist illa í fólk. Lág stig þýða varfærni með upplýsingar og næmt auga fyrir leiknum á bak við kurteis orð. Þetta snýst um hreinskiptni í samskiptum, ekki um siðferði manneskjunnar.

Lágt
Þú velur af yfirvegun hverju þú gefur upp og hvenær. Samningaviðræður liggja vel fyrir þér, og þú lest leikinn á bak við kurteis orð betur en flestir.
Hátt
Þú segir það sem þú meinar, og valdatafl á bak við tjöldin er þér framandi. Fólk þarf ekki að lesa á milli lína hjá þér, og það verður hljóðlega að orðspori þínu.

Hjálpsemi

A3

Mælir virka umhyggju fyrir velferð annarra: örlæti á tíma, hjálp og athygli. Há stig þýða að höndin réttist fram áður en beðið er um hana. Lág stig þýða hjálp að yfirlögðu ráði, þar sem eigin kraftar eru taldir með í reikningnum fyrst. Hér er mælt hvað fólk gerir, ekki hvað það finnur til: tilfinningin á heima í Samúð.

Lágt
Þú hjálpar að yfirlögðu ráði, ekki í viðbragði. Kraftarnir þínir fara þangað sem þú ákvaðst að þeir færu, og umhyggja fyrir eigin þörfum telst ekki eigingirni í þinni bók.
Hátt
Hjálpin er viðbragð hjá þér: þörf annarra skráist samstundis og hendurnar svara. Mundu bara að tómur brunnur vökvar engan garð.

Sáttfýsi

A4

Lýsir því hvernig tekist er á við árekstra hagsmuna. Há stig þýða að gefið er eftir til að halda friðinn og að opin átök leggist illa í fólk. Lág stig þýða að staðið er fast á sínu, samkeppni truflar lítið og frekar er tekist á en slegið af. Nafnið endurtekur ekki heiti þáttarins: hér er aðeins mælt hvað gerist þegar hagsmunir stangast á.

Lágt
Átök hræða þig ekki. Þú andmælir opinskátt þegar skoðanir stangast á, og fólk lærir að já-ið þitt merkir já vegna þess að nei-ið þitt er raunverulegt.
Hátt
Þér tekst að slökkva deilur áður en þær kvikna og finna sameiginlega hagsmuni undir rifrildinu. Eitt er vert að vakta: samþykki sem kostar þig þögn er ekki friður.

Hógværð

A5

Mælir hversu mikið dregið er úr eigin stöðu og árangri. Há stig þýða að hrósið er sent áfram og að sjálfshól þyki óþægilegt. Lág stig þýða að plássið og heiðurinn séu tekin umbúðalaust, því skýr frásögn af eigin verkum telst einfaldlega rétt lýsing. Þetta er ekki feimni: hógværð snýr að tali um eigin árangur, ekki að óöryggi innan um fólk.

Lágt
Þú tekur plássið þitt og heiðurinn þinn án vandræða. Að segja frá eigin árangri er í þínum huga einfaldlega rétt skýrsla, og verkinu gagnast það vel.
Hátt
Ósjálfrátt gerir þú lítið úr afrekum þínum og réttir heiðurinn áfram. Fallegur eiginleiki með einum skatti: þau sem heyra bara hljóðstyrk líta fram hjá þér.

Samúð

A6

Lýsir því hversu mikið tilfinningar annarra stýra dómgreindinni. Há stig þýða mjúkt hjarta, næmi fyrir neyð og fljóta tilslökun. Lág stig þýða mat út frá meginreglum og afleiðingum, sem heldur fólki stöðugu einmitt þar sem taka þarf óvinsælar ákvarðanir. Samúð er tilfinningin sem vaknar, Hjálpsemi er það sem gert er við hana.

Lágt
Þú dæmir fyrst með höfðinu: meginreglur, sanngirni, afleiðingar. Erfiðar ákvarðanir kosta þig minna, og þess vegna er framlag þitt dýrmætt einmitt þar sem einhver þarf að skera úr.
Hátt
Sársauki annarra lendir í þínu eigin brjósti. Þú lætur ekki við það sitja að taka eftir, þú bregst við, og heimurinn í kringum þig er hlýrri fyrir vikið.

Giskaðu á niðurstöðuna fyrst

Stilltu hvern kvarða þar sem þú telur þig standa miðað við annað fólk. Taktu svo prófið og sjáðu hversu vel ágiskunin heldur. Bilið milli ágiskunar og mælingar segir oftast mest.

50
Vökult og efinsTreystir að óbreyttu
50
Heldur spilunum þéttSegir hlutina umbúðalaust
50
Hjálp að yfirlögðu ráðiRéttir fram hönd í viðbragði
50
Stendur fast á sínuGefur eftir fyrir friði
50
Tekur plássið sittBeinir sviðsljósinu frá sér
50
Höfuðið á undan hjartanuHjartað svarar fyrst
Ágiskunin þín
50 af 100Meðal

0 þýðir lægra en næstum allir sem tóku prófið, 100 þýðir hærra en næstum allir.

Þetta er ágiskun, ekki mæling. Prófið ber svörin þín saman við viðmið úr raungögnum.

Prófaðu ágiskunina

Ókeypis, engin skráning, niðurstöður strax

Samvinnuþýði eftir kyni og aldri

Meðaltöl úr sama opna gagnasafni. Munurinn eftir kyni er stór á mælikvarða þessara þátta, en meðaltal hóps segir samt sáralítið um eina manneskju.

Konur mælast að meðaltali 215,88 stig og karlar 202,73, munur upp á 13,15 stig. Þetta er næststærsti munurinn eftir kyni í stóru fimm, á eftir taugaveiklun (15,79), ekki sá stærsti. Staðalfrávikið innan hvors hóps er um 27 stig, rúmlega tvöfaldur munurinn á milli þeirra, svo hóparnir skarast mikið. Samvinnuþýði hækkar með aldri hjá báðum kynjum, um 14 stig frá yngsta hópnum til þess elsta. Hógværð fær lægstu stigin af undirþáttunum sex og Hjálpsemi þau hæstu.

Hvað rannsóknir segja um samvinnuþýði

Samvinnuþýði er félagslegt lím stóru fimm: sá þáttur sem tengist beinast því hvernig sambönd ganga í raun. Há stig fylgja liprara samstarfi, ánægjulegri parasamböndum, meira sjálfboðastarfi og minni andfélagslegri hegðun, en lág stig fylgja keppnisstíl sem ýtir eigin hag áfram. Þetta eru fylgnitengsl úr stórum úrtökum, ekki orsakasamband, og þau spá engu um einstaka manneskju.

Þátturinn ber líka eitt þekktasta viðskiptin í líkaninu. Að meðaltali hafa þau sem mælast hátt í samvinnuþýði heldur lægri laun, og þau sem mælast lágt semja fastar og landa hærri tölu, mynstur sem rannsakendur hafa kallað launasekt samvinnuþýðis. Hlýjan bregst ekki þar með: hvor endinn um sig er kostur á einum velli og baggi á öðrum, og launatölur eru bara einn völlur af mörgum.

Í HEXACO líkaninu, sex þátta valkosti við stóru fimm, er samvinnuþýði klofið í tvennt: heiðarleiki og lítillæti verða sjálfstæður þáttur og eftir situr þolinmæði og mildi í deilum. Sú skipting skýrir hvers vegna Hreinskilni og Hógværð haga sér stundum öðruvísi en hinir fjórir undirþættirnir. Íslensk útgáfa HEXACO-60 hefur verið metin í háskólaverkefni sem finna má í Skemmunni, svo umræðan um skiptinguna er líka til á íslensku.

Tvíburarannsóknir setja arfgengi samvinnuþýðis í neðri hluta þess bils sem þættirnir fimm spanna: eitthvað á bilinu þriðjungur til helmingur breytileikans milli fólks rekst til erfða og afgangurinn til umhverfis og tilviljana lífsins. Eins og hinir þættirnir er samvinnuþýði stöðugt á fullorðinsárum: röðin milli fólks breytist hægt, svo þau sem mælast hlýjust um tvítugt eru að jafnaði enn ofarlega um sextugt. Sá stöðugleiki er ástæðan fyrir því að ein vönduð mæling heldur gildi sínu.

Er hægt að verða samvinnuþýðari?

Heiðarlega svarið: eiginleikinn hreyfist hægt, hegðunin ekki. Langtímarannsóknir sýna að persónuleiki breytist, en smátt og á löngum tíma. Samvinnuþýði hækkar að jafnaði á fullorðinsárum þegar fólk festir sig í samböndum, uppeldi og löngum vinnusamböndum, mynstur sem gengur undir heitinu þroskareglan. Ein góð gjörð endurskrifar ekkert.

Það sem hreyfist hraðar er færnin sem hvorn endann vantar. Þar sem stigin eru há má æfa sig í að halda mörkum og leyfa deilu sem þarf að taka að fara fram, án þess að það teljist grimmd. Þar sem stigin eru lág má æfa sig í að lesa herbergið og bjóða hlýju viljandi, sem kaupir velvild sem hreinskilnin ein og sér fær ekki. Og ef lág stig þjóna því lífi sem þú vilt lifa, þá er það líka gilt svar: efasemdir og bein í nefinu eru ekki gallar.

Hvar samvinnuþýðið þitt flæðir hlýtt, hvar það fer varlega og hvar það vinnur gegn eigin markmiðum: kort af því eftir undirþáttum er einmitt það sem greiningin á niðurstöðunni gefur. Mældu fyrst, ákvörðunin um hverju eigi að hnika verður miklu auðveldari á eftir.

Taka langa prófiðTaka stuttu útgáfuna

Ókeypis, engin skráning, niðurstöður strax

Hvernig samvinnuþýði er mælt

Sjálfsmatslistar með birtum viðmiðum eru staðaltækið í persónuleikasálfræði. IPIP-NEO mælir samvinnuþýði með 60 fullyrðingum í löngu útgáfunni og 24 í þeirri stuttu, og breytir svo hráum stigum í hundraðsröð miðað við fólk af sama kyni og á sama aldri. Mestur munur er á undirþáttunum: tíu fullyrðingar á hvern undirþátt í langa prófinu á móti fjórum í því stutta. Viðmiðin koma úr enskumælandi úrtökum Johnsons (2014), svo þau eru vísbending, ekki íslensk stöðlun.

Ókeypis, engin skráning, niðurstöður strax

Algengar spurningar um samvinnuþýði

Hvað er samvinnuþýði?

Samvinnuþýði lýsir því hversu mikið vægi þarfir annarra fá við hliðina á eigin þörfum: hversu auðvelt traust er gefið, hversu fúslega er slakað til í ágreiningi og hversu sterkt sársauki annarra kemur við mann. Undir þættinum liggja sex undirþættir, þar á meðal Traust, Hreinskilni, Hjálpsemi og Samúð. Þetta er lýsing á samskiptastíl, ekki mælikvarði á góðmennsku.

Er hátt samvinnuþýði veikleiki?

Nei, en það hefur sinn kostnað eins og hinn endinn. Hátt skor byggir traust hratt, gerir samstarf auðvelt og fær fólk til að leita til manns. Það gerir líka erfiðara að segja nei, semja um eigin kjör og standa fast á sínu þegar á reynir. Lágt skor gefur styrk í samningum og hreinskilni þegar hún er óþægileg, með þeim kostnaði að traust byggist hægar.

Er munur á körlum og konum?

Já, og hann er sá næststærsti af þáttunum fimm, á eftir taugaveiklun. Konur mælast að meðaltali 215,88 stig og karlar 202,73, munur upp á 13,15 stig. Það er þó minni munur en oft er haldið fram, og hann segir ekkert um einstaklinga: dreifingin innan hvors kyns er mun stærri en bilið milli meðaltalanna, svo fjöldi karla mælist hærra en meðalkonan og öfugt.

Vex samvinnuþýði með aldrinum?

Já. Í gögnunum hækkar það úr rúmum 207 stigum í yngsta aldurshópnum í um 221 stig hjá þeim elstu, sem er tæplega 14 stiga vöxtur. Aðeins samviskusemi vex meira. Algeng skýring er að reynsla af langvarandi samböndum, samstarfi og ábyrgð geri fólk umburðarlyndara og fúsara til að slaka til, en gögnin sýna mynstrið án þess að sanna orsökina.

Hver er munurinn á Hjálpsemi og Samúð?

Hjálpsemi er verknaður og Samúð er tilfinning. Hjálpsemi mælir hversu oft tíma, kröftum og fyrirhöfn er varið í annað fólk. Samúð mælir hversu sterkt sársauki annarra finnst innra með manni. Þetta fer ekki alltaf saman: sumir finna djúpt til án þess að grípa til aðgerða, aðrir hjálpa jafnt og þétt af skyldurækni frekar en af tilfinningaþunga.

Er Hógværð það sama og feimni?

Nei. Hógværð snýst um að draga eigin verðleika ekki fram, ekki um óþægindi í félagslegum aðstæðum. Feimni og óöryggi undir augnaráði annarra tilheyra taugaveiklun, undirþættinum Félagslegt óöryggi. Fólk getur verið afar hógvært og alveg laust við kvíða fyrir fólki, og öfugt: sjálfsöruggt í hópi en tregt til að hampa sjálfu sér.

Er samvinnuþýði það sama og heiðarleiki?

Ekki alveg. Undirþátturinn Hreinskilni snýst um beina framgöngu og að sleppa því að fara krókaleiðir að fólki, en hann mælir ekki siðferði sem slíkt. Í sexþátta líkaninu HEXACO er heiðarleiki og lítillæti gerður að sjálfstæðum sjötta þætti einmitt vegna þess að hann fellur ekki alveg inn í samvinnuþýði stóru fimm.

Hinir þættirnir fjórir

Samvinnuþýði segir hvernig farið er með annað fólk, en ekki hvaðan orkan kemur eða hvernig verk komast í höfn. Portrettið verður fyrst heilt þegar allir fimm þættirnir og þrjátíu undirþættir þeirra sjást saman.

Víðsýni

Samviskusemi

Úthverfa

Samvinnuþýði

Þú ert hér

Taugaveiklun

Sjáðu hvar mörkin þín liggja í raun

Prófið skiptir samvinnuþýðinu í sex undirþætti, svo það sést hvort hlýjan liggur í trausti, hjálpsemi eða sáttfýsi og hvar mörkin þarfnast styrkingar. Ókeypis, án skráningar, með hundraðsröð úr raungögnum.

Taka langa prófiðTaka stuttu útgáfuna

Ókeypis, engin skráning, niðurstöður strax