გამოცდილებისადმი ღიაობა · ასპექტი O6
ეს შკალა ერთ რამეს ითვლის: რამდენად ადვილად ხსნით ხელახლა იმ კითხვას, რომელიც დახურულად ითვლება. ყოველ ჯერზე თავიდან უნდა ამტკიცებდეს ავტორიტეტი, ჩვეულება და მემკვიდრეობით მიღებული წესი საკუთარ სარგებელს, თუ ხანგრძლივმა სამსახურმა ნდობა უკვე გამოიმუშავა. ინგლისურ ლიტერატურაში შკალას Liberalism ჰქვია, პარტიულ არჩევანთან კი მას საერთო არაფერი აქვს.
უფასო, რეგისტრაციის გარეშე, შედეგები მაშინვე
ათი დებულება ერთსა და იმავე ურთიერთობას ტრიალებს: თქვენსას იმ წესებთან, რომლებიც თქვენ არ დაგიწერიათ. კითხვა ტრადიციაზე მიდის, ავტორიტეტზე და იმაზე, იმსახურებს თუ არა დამკვიდრებული წესრიგი ხელახალ შემოწმებას. არსად იკითხება, რა დასკვნამდე მიხვედით. ორი ადამიანი, რომლებიც კონკრეტულად არაფერზე თანხმდებიან, ერთსა და იმავე წერტილში დგება: შკალა პოზას იწერს და არა დასკვნას.
ასპექტი გამოცდილებისადმი ღიაობის ფაქტორს ეკუთვნის, ოღონდ სახელების სიახლოვემ არ უნდა შეგვაცდინოს: ფაქტორი ექვსი შკალის ოჯახია, ტრადიციების გადაფასება კი მათგან ერთი. წარმოსახვა ცნობისმოყვარეობას შიგნით მიმართავს, ხელოვნებისადმი ინტერესი მშვენიერებისკენ, სიახლისკენ მიდრეკილება უცნობი ადგილებისკენ. ეს შკალა წესებზე მუშაობს და ამ ნაჭერს თითქმის მარტო იკავებს: საკუთარ ფაქტორს იგი ხუთივე დაზე სუსტად მიჰყვება.
სახელი ცალკე შენიშვნას მოითხოვს. ინგლისურ გამოცემებში შკალა ლიბერალიზმად იწერება, ეს ტერმინი კი პიროვნების კვლევიდან მოდის და დღევანდელ პარტიულ სისტემებზე ადრე გაჩნდა. ის იმავე საქმეს აკეთებს, რასაც ტესტში შფოთვა ან მოკრძალება: გაზომილ მიდრეკილებაზე მიუთითებს და არა ჯგუფზე, რომელსაც ეკუთვნით. ქართული სახელი ამ შინაარსს უფრო ზუსტად გადმოსცემს, ინგლისურს კი ნებისმიერ წყაროში შეხვდებით.
სამეცნიერო ლიტერატურაში ამ ტერიტორიას ჩვეულებრივ Values, ანუ ღირებულებები ერქმევა, ინგლისურ ვერსიებში Liberalism დგას, ძველი ნაშრომები კი არაკონვენციურობაზე ლაპარაკობენ. ფორმულირებები ჯონსონის მიერ გამოქვეყნებულ ღია ბანკს მიჰყვება და არა რომელიმე კომერციულ კითხვარს.
ამ შკალის სახელი სხვებზე მეტად აცდენს ხოლმე მკითხველს, ამიტომ სამი ქვემოთა ბარათი აქ ჩვეულებრივზე მეტს იწონის.
ტესტი არსად კითხულობს გადასახადებზე, საზღვრებზე, პარტიებსა და არჩევნებზე, ამიტომ აქაური ქულა საარჩევნო ბიულეტენზე ვერაფერს იტყვის. სახელი Liberalism ინგლისურ წყაროებში ზუსტად ამ გაუგებრობას აჩენს. შკალა იმას იწერს, როგორ გიჭირავთ წესი საერთოდ, ზედა კიდეზე მდგარი ადამიანები კი ცვლილებაზე ყველა მიმართულებით ლაპარაკობენ, მათ შორის დიდი ხნის მიტოვებული წესრიგის დაბრუნებაზეც.
დაბალ ქულას ღვთისმოსაობად კითხულობენ, მაღალს კი მის საწინააღმდეგოდ, და ორივე წაკითხვა გვერდით ჩაუვლის. დებულებები კითხულობს, რამდენად ადვილად იხსნება დახურული წესი, და არასოდეს იმას, რა სწამს ადამიანს. მორწმუნე, რომელიც საკუთარ ტრადიციასთან კამათობს, მაღლა დგება, ურწმუნო კი დაბლა, თუ მემკვიდრეობით მიღებული წყობა მას მზიდ კონსტრუქციად ეჩვენება.
წესებზე კითხვის დასმა და ადამიანების წვალება ორი სხვადასხვა რამაა და მონაცემები აქ ნათლად ლაპარაკობს. თანამშრომლობასთან ამ ასპექტს 0.01 აკავშირებს, გაღიზიანებასთან მინუს 0.02, სხვების ნდობასთან 0.04, შკალაზე კი, სადაც 1.00 იგივეობას ნიშნავს, ეს კავშირის სრული არარსებობაა. კითხვა იმაზე, რატომ დგას ესა თუ ის წესი, ადამიანებთან მოპყრობაზე არაფერს ამბობს.
არც ერთი კიდე აქ არ არის განათლებული მხარე. თითოეული იმას ყიდულობს, რაც ჯგუფს სჭირდება, და იმ ვალუტით იხდის, რომელსაც მეორე კიდე იშვიათად ამჩნევს.
წესს არგუმენტად ეპყრობით, რომელიც ხელახლა გასახსნელია, ამიტომ ამჩნევთ, როცა პრაქტიკამ იმ მიზეზს გადააჭარბა, რისთვისაც აიგო. ჯგუფი, სადაც თქვენნაირი ადამიანი ზის, ათწლეულებით არ ათრევს მკვდარ პროცედურას. ანგარიში ხახუნით მოდის: ყოველი ხელახლა გახსნილი კითხვა ოთახის დროს ჯდება, რამდენიმე ერთდროულად კი იმ ნიადაგს აცლის ხალხს, რომელზეც იდგნენ.
ნებისმიერი წესისადმი შენი პირველი კითხვაა რატომ. კონვენციებმა შენთან თავიანთი არსებობა უნდა დაიმსახუროს, და ავტორიტეტი პატივს მხოლოდ მაშინ იმსახურებს, როცა მისი არგუმენტები დაიმსახურებს.
მემკვიდრეობით მიღებულ წყობას შეკუმშულ გამოცდილებად კითხულობთ: ვიღაცას მიზეზი ჰქონდა და ეს მიზეზი აქედან ხშირად არ ჩანს. სწორედ ამიტომ ხართ მყარი თანამშრომელი და ფრთხილი მცველი იმისა, რაც ხმაურის გარეშე იმსხვრევა. ფასი ინერციაა. წესი, რომელსაც დანიშნულება ამოეწურა, ადგილზე რჩება, რადგან შიგნით არაფერი გიბიძგებთ, საქმე ხელახლა გახსნათ.
პატივს სცემ იმას, რაც დროის გამოცდას გაუძლო. წესები და ტრადიციები შენს დაცვას იმსახურებს, და პოზიციას ნელა, კარგი მიზეზების გამო ცვლი.
შერჩევის შუა ოთხი მეათედი სწორედ შუა ზოლში დგას და ეს შუა პოზიციის არარსებობა კი არა, სამუშაო პოზიციაა. რამდენიმე წესი ხელახლა იხსნება, უმეტესობას ხელი არ ეხება, არჩევანი კი კონკრეტულ საქმეზეა დამოკიდებული. შეკეთება დანგრევის გარეშე.
დაბალი, საშუალო და მაღალი ზოლები შერჩევას 30, 40 და 30 პროცენტად ჭრის, ეს ჯონსონის ნორმების კონვენციაა და არავითარი პოლიტიკური სკალა. ქულა აღწერს, როგორ გიჭირავთ წესები, და არასოდეს აფასებს, სწორია თუ არა თქვენი დასკვნები.
ნედლი ქულა ათი პასუხის ჯამია და 10-დან 50-მდე იჭიმება. ქვემოთა მრუდი 135,947 დასრულებულ პროფილს ეყრდნობა და მეზობელი შკალების მრუდებზე შესამჩნევად მარცხნივ ზის.
| პროცენტული რანგი | დაუმუშავებელი ქულა |
|---|---|
| 10 | 21 |
| 25 | 25 |
| 50 | 30 |
| 75 | 35 |
| 90 | 40 |
ყველა პროფილის ნახევარი 25-სა და 35 ქულას შორის ხვდება, მედიანა 30-ია, ნედლი 30 კი 52-ე პროცენტულ რანგზე დგება. ღიაობის დანარჩენი ხუთი ასპექტის საშუალოები 35.3-სა და 40.2 ქულას შორის დგას, ესე იგი ეს შკალა თითოეულ მათგანზე დაბლა ზის: უახლოესზე ხუთი ქულით, ყველაზე მაღალზე კი ათით. პროცენტული რანგი თქვენს ჯამს იმავე სქესისა და ასაკის ხალხს უდარებს.
ამ სახელის მქონე შკალაზე ორ ჯგუფურ სხვაობას წინასწარ ვარაუდობენ ხოლმე და არც ერთი გამოდის დიდი.
ქალები საშუალოდ 29.97 ქულას იღებენ, კაცები 29.66-ს: სხვაობა 0.31-ია ორმოცქულიან სივრცეზე და ოცდაათი ასპექტიდან მხოლოდ ორი ყოფს სქესებს ამაზე ნაკლებად. ასაკი ოდნავ მეტს იწონის, ოღონდ ჩვეულის საწინააღმდეგო მიმართულებით: 21 წლამდე ჯგუფიდან სამოცის შემდეგ ჯგუფამდე ორივე მრუდი ერთიდან ორ ქულას კარგავს, კაცებისა 29.8-დან 28.0-მდე, ქალებისა 30.0-დან 28.7-მდე, კეთილსინდისიერების ასპექტები კი იმავე მონაკვეთზე იზრდება. უფროსთა უჯრებში თითო სქესზე 250-ოდე პასუხია და ეს კიდე მსუბუქად იკითხება.
მთელ ტესტში ეს ყველაზე თავისუფლად მდგარი შკალაა: ფაქტორის დანარჩენ ხუთეულთან კავშირი 0.34-ია და ასეთი მხოლოდ ერთია უფრო სუსტი. შიგნით ინტელექტუალური ცნობისმოყვარეობა 0.27, სიახლისკენ მიდრეკილება 0.25, ხელოვნებისადმი ინტერესი 0.24, წარმოსახვა 0.23, საკუთარი გრძნობების აღქმა 0.16. ოცდაცხრა პარტნიორიდან ცხრამეტი მოდულით 0.15-ს ვერ სცდება და ეს ტესტში რეკორდია.
სამსახურში მაღალი ქულა მაშინ იმუშავებს, როცა პროცესს გადახედავენ: სვამთ კითხვას, რისგან იცავს ესა თუ ის ნაბიჯი, პატიოსანი პასუხი კი ხანდახან არაფერია. იმავე ჩვევას მაღალი ფასი აქვს მიწოდების შუაგულში, სადაც კითხვა უკვე დახურულია და გუნდს სჭირდება, რომ დახურული დარჩეს. დაბალი ქულა მეურვეობად იკითხება: თქვენთან ჩერდება მეხსიერება, რატომ დაიდო ესა თუ ის წესი, და ძველი შემთხვევები აღარ მეორდება.
სახლში დავა იშვიათად პასუხზეა. დავა იმაზეა, ღიაა თუ არა თავად კითხვა. ერთი მხარე დღესასწაულის დაცვას ან ბავშვის აღზრდას ნულიდან გასაკეთებელ საქმედ ხედავს, მეორე კი მიღებულ რამედ, რომელიც გადასაცემად ღირს. წყვილი, რომელიც ამ შკალაზე შორს დგას, ჩვეულებრივ მაშინ მშვიდდება, როცა დაინახავს, რომ დავა პროცედურაზეა და არა ერთმანეთის ღირსებაზე.
ზედა კიდეზე სასარგებლო ნაბიჯი შერჩევაა და არა თავშეკავება: ხელახლა გახსნა თითქმის ყველა ჩვეულებას შეიძლება, ცოტა თუ ღირს იმ ფასად, ოსტატობა კი იმაშია, რომ ეს ჯერ კიდევ მაშინ გაირჩეს, სანამ ოთახის კეთილგანწყობა დაიხარჯება. ქვედა კიდეზე მოგება მარტივი რამიდან მოდის: გადახედვა კალენდარში ჩაიწეროს, რადგან შიგნიდან არაფერი შეგახსენებთ, საქმე ხელახლა გახსნათ.
ტყუპებზე ჩატარებული გაზომვები დიდი ხუთეულის თვისებებში ადამიანთა შორის სხვაობის დაახლოებით ნახევარს გენეტიკურ მხარეს უთმობს, დანარჩენს კი იმ გამოცდილებას, რომელიც ერთსა და იმავე ოჯახშიც კი განსხვავებული ხვდებათ ბავშვებს. ესე იგი მოძრაობისთვის ნამდვილი ადგილი რჩება, ოღონდ ეს მოძრაობა ნელია: ათწლეულის მანძილზე ადამიანი სხვების ფონზე თავის რიგს ინარჩუნებს და ცვლილება ნელი დრეიფით მოდის.
ჩვენს ნორმებში ეს დრეიფი ქვევით მიდის, კეთილსინდისიერების ასპექტები კი იმავე მონაკვეთზე ციცაბოდ იწევს. ერთი დათქმა აქ ტესტის სხვა ადგილებზე მეტს იწონის: ნორმების ცხრილი სხვადასხვა ასაკის სხვადასხვა ადამიანს ადარებს და არავის მიჰყვება ცხოვრების გასწვრივ, ამიტომ დაბერება და თაობა მასში ერთნაირად გამოიყურება. შკალაზე, რომელიც მემკვიდრეობით მიღებულ წესებზე მუშაობს, ეს წვრილმანი არ არის: ვინც სხვადასხვა ათწლეულში იყო ოცი წლის, სხვადასხვა წესი მიიღო მემკვიდრეობით.
მაღალი ქულა მაღალი მოწესრიგებულობის გვერდით სულ სხვა ცხოვრებაა, ვიდრე იგივე ქულა დაბალი მოწესრიგებულობის გვერდით: ერთი სისტემას ხელახლა აწყობს და ახალ ინსტრუქციას წერს, მეორეს კი ძველი უბრალოდ არ მოსწონს. ფასიანი განხილვა სწორედ ასეთ შეხვედრებზე მუშაობს.
უფასო, რეგისტრაციის გარეშე, შედეგები მაშინვე
300-პუნქტიან ვერსიაში ამ ასპექტს ათი დებულება ზომავს, 120-პუნქტიანში ოთხი. ათიდან შვიდი საპირისპიროდაა ფორმულირებული, ესე იგი თანხმობა ქულას ამცირებს და არ ზრდის, ამაზე მეტი შებრუნებული კი მთელ ტესტში მხოლოდ ერთ ასპექტს აქვს. ამიტომ ერთი სვეტის გასწვრივ ჩამოწკაპუნება უაზრო რიცხვს ტოვებს. პასუხები 1-დან 5 ქულამდე იწონის, შებრუნებული პუნქტები გადაბრუნდება, ჯამი კი თქვენი სქესისა და ასაკობრივი ჯგუფის ცხრილში პროცენტულ რანგად გადადის.
ალფა აჩვენებს, რამდენად თანხმდება ერთი შკალის დებულებები ერთმანეთს. კვლევებში 0,70-დან ზემოთ მყარად ითვლება. ეს რიცხვები ჯონსონის ღია მონაცემებზე თავად დავთვალეთ, ასე რომ გამოქვეყნებულს შეედრება.
დებულებებს ამ გვერდზე განზრახ არ ვაქვეყნებთ: წინასწარ ნანახი ფორმულირება პასუხს ცვლის, ამიტომ პუნქტები მხოლოდ ტესტის დაწყების შემდეგ ჩნდება.
300 კითხვა · დაახლოებით 40 წუთი
გაიარე სრული ტესტი120 კითხვა · დაახლოებით 15 წუთი
გაიარე მოკლე ვერსიაუფასო, რეგისტრაციის გარეშე, შედეგები მაშინვე
გადაწიეთ სლაიდერი იქამდე, სადაც სხვა ხალხის გვერდით საკუთარ თავს ვარაუდობთ, მერე კი ტესტი გაიარეთ და ნახეთ, რამდენად ააცილა ვარაუდმა.
0 ნიშნავს თითქმის ყველაზე დაბალს მათ შორის, ვინც ტესტი გაიარა, 100 კი თითქმის ყველაზე მაღალს.
ეს ვარაუდია და არა გაზომვა. ტესტი შენს პასუხებს ნამდვილი ადამიანების ნორმებს ადარებს.
არა, და ტესტს ამის თქმა არც შეუძლია. სამასივე დებულებაში არ ხვდება პარტია, კანონპროექტი და არჩევნები, ესე იგი მონაცემებში პოლიტიკური ცვლადი საერთოდ არ დევს. შკალა იმას ითვლის, რამდენად ადვილად იხსნება წესი ხელახლა, ზედა კიდეზე მდგარი ხალხი კი ცვლილებას ყველა მიმართულებით ითხოვს, მათ შორის დიდი ხნის წინ მიტოვებული წყობის დაბრუნებას.
ტერმინი პიროვნების კვლევიდან მოვიდა და დღევანდელ პარტიულ სისტემებზე ადრეა. იმავე შკალას ლიტერატურაში ხშირად Values ერქმევა, ანუ ღირებულებები, და ეს სახელი შინაარსს უფრო ზუსტად აღწერს. ქართული სახელი სწორედ ამ შინაარსს მიჰყვება, ინგლისურს კი იმიტომ ვასახელებთ, რომ სხვა წყაროებში სწორედ მას შეხვდებით.
კარგი ქულა არ არსებობს. მაღალი გადახედვის მზადყოფნას ყიდულობს და ხახუნით იხდის, დაბალი უწყვეტობას ყიდულობს და იმ წესებით იხდის, რომლებმაც დანიშნულებას გადააჭარბეს. ჯგუფს ორივე სჭირდება, სასარგებლო ინფორმაცია კი იქ იბადება, სადაც ეს ქულა თქვენი პროფილის დანარჩენ ნაწილს ხვდება.
წინააღმდეგობა არ არის და ხშირად ხდება. გამოცდილებისადმი ღიაობა ექვსი შკალის ოჯახია, ტრადიციების გადაფასება კი მისი ერთი წევრი, ოჯახს ის ყველაზე სუსტად უჭირავს და საერთო ციფრი ამ სხვაობას მალავს. დანარჩენი ხუთის საშუალოები 35.3-სა და 40.2 ქულას შორის დგას, ამ შკალისა კი 29.8, ამიტომ ერთი მაღალი ფაქტორი ექვს მაღალ ასპექტს არ ჰპირდება.
მონაცემები ამას არ ადასტურებს. თანამშრომლობასთან აქ 0.01 დგას, გაღიზიანებასთან მინუს 0.02, ალტრუიზმთან მინუს 0.01, ესე იგი იმდენად ახლოს ნულთან, რამდენადაც გაზომვა საერთოდ აღწევს. ამ შკალის ყველაზე ძლიერი კავშირი მთელ ტესტში მოწესრიგებულობასთან მინუს 0.28-ია, ესე იგი საქმე იმაზეა, რამდენი წყობა გინდათ, და არა იმაზე, როგორ ეპყრობით ხალხს.
ჯონსონის ღია მონაცემებზე ათდებულებიანი ვერსიის შიდა თანმიმდევრულობა 0.79-ია, ოთხდებულებიანისა კი 0.65, ოცდაათივე მოკლე ასპექტს შორის ყველაზე დაბალი. მოკლე ტესტი ხუთ ფაქტორს კარგად აჩვენებს, ამ შკალაზე კი ოთხი პუნქტი მინიშნებას იძლევა და არა გაზომვას.
გრძელი ვერსია თითო ასპექტზე ათ დებულებას სვამს, მოკლე ოთხს, ოცდაათივე ასპექტი ორივეში იზომება. ხელმოსაწერი არაფერია, გადასახდელი არაფერი, პროცენტული რანგები კი ბოლო პასუხისთანავე ჩნდება.
უფასო, რეგისტრაციის გარეშე, შედეგები მაშინვე