Sorumluluk · Alt boyut C4
Başarma Çabası, kendi çıtanı ne kadar yükseğe koyduğunu ve onu ne kadar çabuk yeniden kaldırmak istediğini anlatan mizaç parçasıdır. Neyi yapabildiğin değil, bir sonraki sonucun öncekini geçmesini ne kadar önemsediğin. Yüksek puan alanlar bir hedefe varır ve bakışları çoktan onun ötesindedir. Düşük puan alanlar neyin yeterli sayılacağına karar verir ve orada durur.
Ücretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen
Başarma Çabası, çıtayı kendine ne kadar yüksek koyduğunu ve onu yeniden kaldırmak için ne kadar beklediğini ölçer. İfadeler, mükemmele yakın bir sonucu hedefleyip hedeflemediğini, senden daha fazlasını isteyen işleri seçip seçmediğini ve bir hedefe varmanın seni doyurup doyurmadığını yoksa huzursuz mu bıraktığını sorar. Burada tartılan iştahtır, kâğıt üzerindeki döküm değil: ne kadar ürettiğin ayrı bir sorudur ve bu ölçek onu sormaz.
Alt boyut sorumluluğun içinde yaşar; o boyut hedefleri, düzeni ve sözünde durmayı bir araya toplar. Başarma Çabası bu ailenin merkezine yakın oturuyor: boyutun toplam puanıyla ilişkisi 0,79 ve bu değerin üstünde yalnızca öz-disiplin var. Daha büyük bir sonuç istemek bir eğilim, onu hafta hafta çıkarmak başka bir eğilim; ikisi sık sık ayrı düşüyor ve aradaki açık en çok kendine yüklenen kişide görünüyor.
135.947 profilde buradaki ortalama 50 üzerinden 37,6. Bu, ailenin altı ölçeği arasındaki üçüncü en yüksek değer ve öz-disiplinin yaklaşık yedi puan üstünde: insanlar hırsı, bir takvime uymayı kabul ettiklerinden daha kolay kabul ediyor. Sonucu şu: ham 38 kalabalığın tam ortasında duruyor, üstteki onda birlik dilim ise ancak 45’ten açılıyor.
Ölçek araştırma yazınında çoğunlukla Achievement Striving adıyla geçer; daha eski başarı güdüsü geleneği de büyük ölçüde aynı alanı tarif eder. Buradaki maddeler serbest IPIP havuzundan, Johnson’ın yayımladığı sürümden geliyor ve hiçbir ticari envanterin metnini kullanmıyor.
Hırs kelimesi, bu sitedeki neredeyse her özellikten daha hızlı yabancı anlam topluyor. Aşağıdaki üçü yüksek bir puanın içine sürekli okunuyor ve hiçbirini ölçek ölçmedi.
Araştırmalar mükemmeliyetçiliği ikiye ayırıyor: zorlu bir standarda uzanmak ve o standarda yetişememe korkusu. Bu ölçek yalnızca ilk yarıyı topluyor. İkinci yarı nevrotikliğin tarafında yaşıyor ve verimizde ikisi birlikte neredeyse hiç hareket etmiyor; Başarma Çabası ile kaygı arasındaki ilişki eksi 0,19. Yüksek bir çıta, yanında korkuyla birlikte gelmiyor.
Ölçek hiçbir yerde kaç saat çalıştığını sormuyor. Uzun saatler, karakterden doğduğu kadar sık biçimde görevden ya da yöneticiden doğuyor; kendini durduramayan bir çalışma biçimini ise bir hekim bambaşka okur. Buradaki hırs süreyle değil tempoyla birlikte gidiyor: kendi boyutunun dışındaki en güçlü bağı 0,58 ile hareketlilik.
Bu ikisi sorumluluğun içindeki en sıkı çifti kuruyor, 0,70; verimizdeki 435 alt boyut çiftinin de üçüncü en sıkısı. Bu yüzden çoğu zaman tek bir özellikmiş gibi anlatılıyorlar, oysa değiller. Burada soru ne kadar yükseğe nişan aldığın; öz-disiplinde ise işin içinde ilginç hiçbir şey kalmadığında çalışmanın sürüp sürmediği.
Bir uç kat edilen mesafeyi satın alıyor ve bedelini doygunlukla ödüyor. Diğeri doygunluğu elinde tutuyor ve bedelini menzille ödüyor.
Hedeflerini uzanma mesafenin biraz ötesine koyarsın ve birinin üstüne çıktığın anda o hedef yeni zemine dönüşür. Yakınındakiler, senin yeter ölçünün kendilerininkinden yukarıda durmasına alışır. Fatura duraklamada geliyor: varmak kabaca bir gün ısıtıyor, geride bıraktığın yol ise neredeyse anında saymayı bırakıyor.
Çıta kendiliğinden yükselmeye devam eder. Bir hedefe ulaşmak seni yaklaşık bir gün tatmin eder, sonra bir sonraki belirir ve dinlenmek zaman kaybı gibi gelmeye başlar. Yakıt, ama bedeliyle.
Yeterince iyi bir sonucun neye benzediğini bir kere belirler ve bu konuyu tartışmayı bırakırsın; böylece başkalarının bir sonraki yüzde için harcadığı saatler serbest kalır. Sıradan hayat, olurken ilgi görür. Bedel on yıllar içinde birikiyor: hiç ihtiyaç duyulmayan kapasite kullanılmadan kalıyor.
'Yeter' kelimesini bilirsin. Hayat senin için merdivenlerden büyüktür ve bir unvan için sonsuza dek eniyilemektense bugünü iyi yaşamayı yeğlersin.
Orta banda on profilden dördü düşüyor: erkeklerde kabaca 34 ile 41 puan arası, kadınlarda 36 ile 42. Oradaki hırs istendiğinde devreye giriyor; önemli bir hedef gerçek bir itiş alıyor, önemsiz olanı ise dürüst bir omuz silkme.
Düşük, orta ve yüksek ayrımı Johnson’ın kullandığı 30/40/30 yüzdelik geleneğinden geliyor, bir başarı eşiğinden değil. Yüksek puan senin çıtanın nerede durduğunu söylüyor, neyi başardığını değil; düşük puan da düzeltilmesi gereken bir eksik sayılmıyor.
Ham puan, her biri 1 ile 5 arasında değer taşıyan on cevabın toplamı. Aşağıdaki eğri, 300 maddelik sürümü tamamlamış 135.947 profilden çizildi.
| Yüzdelik | Ham puan |
|---|---|
| 10 | 29 |
| 25 | 34 |
| 50 | 39 |
| 75 | 43 |
| 90 | 47 |
Ortanca erkeklerde 37, kadınlarda 38; her iki grubun orta yarısı da 32 ile 42 ve 34 ile 43 arasında kalıyor. Ölçek yüksekte duruyor, bu yüzden sıradan görünen 38 güçlü bir sonuç değil, tam olarak ortadır. Yüzdelik seni kendi cinsiyetinden ve yaş grubundan test çözenlerle karşılaştırıyor, yaşayan herkesle değil.
Veride iki grup farkı görünüyor ve gerçek ağırlığı olan yalnızca biri; diğeri, adı sık geçmesine rağmen beklendiğinden küçük çıkıyor.
Kadınlar ortalama 38,2 puan alıyor, erkekler 37,1: aradaki fark bir puanın biraz üstünde ve otuz alt boyut içindeki dokuzuncu en küçük cinsiyet farkı. Yaş çok daha fazlasını yapıyor; erkekler 21 yaş altındaki 35,3 puandan 60 yaş üstünde 39,8’e, kadınlar 36,9’dan 40,3’e çıkıyor. En yaşlı yaş grubunda her cinsiyetten yaklaşık 250 kişi bulunuyor; bu sınır otuz ölçeğin hepsinde aynı örneklemden geldiği için o uçtaki rakamı kesin bir ölçüm değil, zayıf bir işaret saymak gerekiyor.
Bu alt boyut, boyutun toplam puanına öz-disiplin dışındaki her kardeşinden daha sıkı bağlı. Grafikler onu diğer beşinin yanına koyuyor ve ailenin dışındaki arkadaşlığını da gösteriyor. Bir satır ikinci bir bakışı hak ediyor: dışadönüklükten gelen hareketliliğin modelin hiçbir yerinde daha yakın bir ortağı yok.
İşte bu alt boyut, neye gönüllü olduğunu belirliyor. Yüksek puan alanlar bir öncekinden bir beden büyük işe uzanıyor ve alınıp yerine yenisi konmamış bir hedef uzun süre fark edilmeden kalmıyor. Bedel sürekli yükselen bir tavan: on yıl boyunca sonuç çıkarıp bir kere bile önde olduğunu hissetmeyebilirsin. Düşük puan alanlar görevin biçimini koruyup o sınırı savunuyor; karşılığında arada bir es geçiliyorlar.
Evde hırs, dikkatin nereye gittiğinden okunuyor. Yüksek puan alanların taşıdığı itiş, odanın öbür ucundan hayranlık uyandırıyor, yanı başından ise yorucu gelebiliyor; kovalanan şey çoğunlukla o odanın ilerisinde duruyor. Düşük puan alanlarla sıradan bir cumartesi planlamak daha kolay ve o gün gerçekten orada geçiyor; ilgiyi ileri doğru hareket diye okuyan bir eş, aynı sakinliği soğukluk sanabiliyor.
Gelişim tarafında asıl soru ne kadar hırsın olduğu değil, onun neyi gösterdiği. Üst uçta özellik itişi veriyor ama denetimi neredeyse hiç vermiyor; yirmi yaşında devralınmış bir hedef kırkında hâlâ kimse sınamadan çalışıyor olabiliyor. Alt uçta kayma, olacaksa, uğruna uzanmaya değdiği sonradan anlaşılan tek bir şeyle geliyor ve o şey genelde planlanarak bulunmuyor.
İkiz çalışmalarının okunuşu bu tür özelliklerde genelde aynı yere varıyor: farkların kabaca yarısı aile ağacından geliyor, kalanın büyük kısmını da aynı çatı altında büyümüş kardeşlerin bile ortak yaşamadığı deneyimler açıklıyor. Yani başlangıç ayarı hazır geliyor, üstüne yazılan kısım gelmiyor. Kalıcı olan da seviyenin kendisi değil, insanların birbirine göre sırası: yirmisinde kendinden çok isteyen biri, ellisinde de çok isteyenlerin arasında bulunuyor.
Normlarımızda seviye en genç gruptan en yaşlısına doğru yaklaşık dört puan yukarı çıkıyor ve sorumluluğun altı alt boyutu bu yönü birlikte paylaşıyor. Sayılar aynı kişinin yıllar içindeki seyrinden değil, ayrı kuşaklardan gelen ayrı insanların yan yana konmasından çıkıyor; eğimi bir gidişat saymak yerinde, bir program saymak değil. Hırs bir de boyunu değiştirmeden biçim değiştiriyor: ellisinde nişan aldığı şey yirmisindekiyle nadiren aynı oluyor.
Yüksek bir çıtanın altında yüksek öz-disiplin varsa hayat bir türlü, düşük öz-disiplin varsa bambaşka türlü kuruluyor ve kendine yüklenmenin çoğu ikinci bileşimde toplanıyor. Bir puanı diğerinin karşısına koyup okuma işini ücretli çözümleme yapıyor.
Ücretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen
Uzun sürüm bu alt boyutun arkasına 10 ifade koyuyor, kısa sürüm 4. Her cevap 1 ile 5 arasında bir değer taşıyor, ters yazılmış maddeler toplama girmeden çevriliyor ve çıkan toplam, cinsiyetin ile yaş grubun için hazırlanmış norm tablosuna vuruluyor. Ölçek bu kısaltmayı iyi kaldırıyor: alfa yalnızca 0,84’ten 0,80’e iniyor ve bu kayıp otuz alt boyut içindeki altıncı en küçüğü.
Alfa, aynı ölçeğin ifadelerinin birbiriyle ne kadar uyuştuğunu gösterir. Araştırmada 0,70 ve üzeri sağlam sayılır. Bu sayıları Johnson’ın açık verisinden kendimiz hesapladık, yayımlanmış değerlerle karşılaştırılabilir.
Buradaki on maddenin metni bilerek dışarıda bırakıldı. Bir ifadeyi önceden görmüş kişi ona başka türlü cevap veriyor, dolayısıyla maddeler yalnızca test çalışırken, sırası geldikçe açılıyor.
300 soru · yaklaşık 40 dakika
Tam testi çöz120 soru · yaklaşık 15 dakika
Kısa sürümü çözÜcretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen
İşaretçiyi, başkalarına kıyasla nerede durduğunu düşündüğün yere sürükle, sonra testi çöz ve iki sayıyı yan yana koy. Tahmini genelde şu anda peşinde koştuğun şey çekiştiriyor.
0, testi çözen neredeyse herkesten düşük demektir; 100, neredeyse herkesten yüksek demektir.
Bu bir tahmin, ölçüm değil. Test, yanıtlarını gerçek insanlardan alınan normlarla karşılaştırır.
Biri çıtanın yüksekliğini koyuyor, diğeri iş ilginç olmaktan çıktığında çalışmanın sürüp sürmeyeceğine karar veriyor. Aralarındaki ilişki 0,70 ve bu, sorumluluğun içindeki en sıkı çift; çoğu insanda ikisi birlikte gidiyor. Ayrıştıkları yerde en sert öz eleştiriyi yüksek çıta ile az dayanıklılığın birleşimi üretiyor, üstelik o hüküm çoğunlukla adil olmuyor.
Hayır, orası ortası. Ölçeğin tamamı örneklemimizde yukarıda duruyor: ortanca erkeklerde 37, kadınlarda 38 ve en üstteki onda birlik dilim ancak 45 ile 46’dan açılıyor. Ham puanlar, cinsiyetin ve yaşın için hazırlanmış norm tablosuna vurulmadan tek başına hiçbir şey anlatmıyor.
Bu ölçekte değil. Başarma Çabası ile heyecan arayışı arasındaki ilişki verimizde 0,006; bu, modelin ulaşabildiği hemen hemen en yakın sıfır. 435 alt boyut çiftinin yalnızca yedisi sıfıra bundan daha yakın duruyor. Daha büyük bir sonuç istemekle daha keskin bir heyecan istemek ayrı iştahlar ve biri ötekini getirmiyor.
Hayır. İfadeler seni başkalarının değil, kendi önceki sonucunun karşısına koyuyor ve rekabeti sormuyorlar. Biri her yıl kendi çıtasını yükseltirken başkalarının nerede durduğuna kayıtsız kalabiliyor; bir başkası ise hiç kımıldamayan bir çıtanın içinde son derece yarışmacı olabiliyor.
Seviye çoğu insanda yetişkinlik boyunca yavaşça yukarı kayıyor, yani burada hiçbir şey çivilenmiş değil; ama kayma haftalarla değil yıllarla ölçülüyor. Davranış eğilimden hızlı: bir rakip, bir teslim tarihi ya da gözle görülür bir basamak dizisi, bu çeyrekte neye uzandığını ölçekteki yerini değiştirmeden değiştiriyor.
On ifadelik sürüm için alfayı 0,84, dört ifadelik sürüm için 0,80 hesapladık; ikisi de Johnson’ın yayımladığı açık veriden geliyor. Aradaki fark otuz alt boyut içindeki altıncı en küçüğü, yani bu ölçek kısa testin neredeyse hiç köreltmediği birkaç ölçekten biri.
Uzun sürümde bu ölçeğin arkasında on ifade var, kısa sürümde dört; otuz alt boyutun tamamı iki yolda da geri geliyor. İki sürüm de ücretsiz ve yüzdeliğin, profilin geri kalanıyla aynı anda ekrana düşüyor.
Ücretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen