Sorumluluk · Alt boyut C6
Tedbirlilik, bir karar verilmeden önce düşünmenin ne kadarının bittiğini ölçüyor. Korkuyla da yavaşlıkla da ilgisi yok; bir seçimin ışığa ne kadar uzun tutulduğuyla ilgili. Yüksek puan alanlar ilk itkinin peşinden nadiren gidiyor, düşük puan alanlar erken karar verip rotayı yolda düzeltiyor.
Ücretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen
Büyük Beşli içinde tedbirlilik, insanın bir istek ile bir hareket arasında bıraktığı aralığı ölçüyor. İfadeler işe hemen atlayıp atlamadığını, sonuçları tartıp tartmadığını ve aklına geleni olduğu gibi söyleyip söylemediğini soruyor. Hiçbiri kararın sonunda iyi çıkıp çıkmadığını sormuyor. Sayılan tek şey, adım atılmadan önce düşünmenin ne kadarının bitmiş olduğu.
Ölçek sorumluluğun altında duruyor; o boyutun derdi planlamak ve işi sonuna götürmek. Ama ölçek oraya gevşek tutunuyor: kalan beş kardeşinin toplamıyla bağı 0,54, boyut içindeki en zayıf iki bağdan biri. Bütün testteki en güçlü bağı ise eksi işaretli ve kendi ailesinin dışında: Heyecan Arayışı ile eksi 0,57, 435 alt boyut çifti içindeki altıncı en karşıt eşleşme.
Puan bir günü değil, bir ayarı anlatıyor. Kira sözleşmesini herkes yemek listesinden uzun okuyor, huyu ne olursa olsun. Ölçek ortada bir şey yokken döndüğün konumu soruyor ve o konum çakılı değil: otuz alt boyut içinde en genç ve en yaşlı gruplarımız arasında daha uzun yol alan tek ölçek Öz-disiplin.
Yazında bu ölçeğin adı çoğunlukla deliberation, yani karar öncesi tartma; komşu çalışmalar aynı zemini düşünerek karar verme ile ani karar verme diye ikiye ayırıyor. Maddeler Goldberg tarafından derlenen herkese açık IPIP havuzundan, Johnson'ın hazırladığı baskıdan geliyor.
Yakınında duran üç kavram var ve üçü de puanın anlamını kaydırıyor. Her birinin arkasında bir sayı duruyor, ayrımı asıl o sayı yapıyor.
Aramalarda çoğunlukla dürtüsellik diye yazılan Ölçüsüzlük, istediğin şeyden vazgeçmenin sana ne kadar zor geldiğini soruyor. Tedbirlilik ise adımdan önce ne kadar baktığını soruyor. İki ayrı soru, iki ayrı ölçek. Birbirlerini eksi 0,53 ile çekiştiriyorlar, 435 çift içindeki yedinci en karşıt eşleşme, yine de hareketlerinin büyük bölümü ortak değil.
Tartmak bir kararla bitiyor, bocalamak bitmiyor. Ölçek seçimin tartılıp tartılmadığını soruyor, kapanıp kapanmadığını hiç sormuyor. Tedbirli cevaplar Öz-yeterlik ile 0,42 birlikte yürüyor, yani uzun tartan insan işin altından kalkacağına biraz daha emin. Sıkılganlık ile bağ 0,01, matrisimizin sıfıra en çok yaklaştığı yer.
Görev Bilinci, alınmış bir yükümlülüğün çekim gücü. Tedbirlilik, o yükümlülük alınmadan önceki dikkat. 0,56 ile bu, alt boyutun kendi boyutu içindeki en sıkı bağı ve farkı tanıdığın insanlarda ayırmak kolay: biri çabuk söz veriyor ve sonra hiç aksatmıyor, öteki uzun düşünüp söz veriyor ve aynı ölçüde tutuyor.
Bir uç isabet satın alıyor ve bedelini hızdan ödüyor. Öteki uç hız satın alıyor ve bedelini geri alınamayan seçimlerde ödüyor.
Fikir ile hareket arasında bir aralık var ve sen onu kullanıyorsun. Seçenekler karşılaştırılıyor, küçük punto okunuyor, bir yıl önceki kararlar bugün de savunulabilir duruyor. Hesap zamandan kesiliyor: bir saatliğine açılan kapı, tartma sürerken kapanabiliyor ve senden hızlı olanlar bu duraklamayı isteksizlik diye okuyabiliyor.
Harekete geçmeden önce her zaman düşünürsün. Bu seni çoğu pişmanlıktan kurtarır ve sana hızla kapanan birkaç fırsat penceresine mal olur; takas genelde buna değer ama her kapı için değil.
Çabuk seçiyorsun ve seçimi kusursuzlaştırılacak bir şey değil, yolda yönlendirilecek bir şey sayıyorsun. Yanlış dönüşün ucuza geri alındığı her yerde bu açık ara kazanıyor: tedbirli biri ilk seçeneği tartarken sen üç şey öğrenmiş oluyorsun. Fatura, geri dönüşün pahalı olduğu yerde kesiliyor.
Hızlı karar verir, harekete geçer ve yolda ayar yaparsın. Uzun uzun düşünmek el freni gibi gelir ve hatanın bedeli küçük olduğu her yerde hızın kazanır.
Örneklemin ortadaki onda dördü 28 ile 36 puan arasında duruyor. Oradan sonra özellik meselenin ağırlığını izliyor: küçük seçim yerinde kapanıyor, büyük olanı bir gece bekliyor. Tartmanın var oluş sebebi de bu, zamanı yalnızca hatanın pahalıya mal olduğu yere harcamak.
Düşük, orta ve yüksek ayrımı Johnson'ın kullandığı yüzde 30, 40 ve 30 bölünmesini izliyor; ortada bir sağduyu eşiği yok. Ölçek seçimden önce ne kadar tartıldığını sayıyor, seçimin nasıl bittiğine hiç bakmıyor.
On cevabın her biri 1 ile 5 arasında değer taşıyor, yani ham toplam 10 ile 50 arasında kalıyor. Aşağıdaki eğri, uzun sürümü tamamlamış 135.947 profilden çıkıyor.
| Yüzdelik | Ham puan |
|---|---|
| 10 | 23 |
| 25 | 27 |
| 50 | 33 |
| 75 | 38 |
| 90 | 42 |
Ortanca 32 ve bütün profillerin yarısı 27 ile 37 puan arasında duruyor; örneklem 10 ile 50 aralığının biraz üstünde toplanıyor. Bu yüzden ham 35 kulağa yüksek geliyor ama 62. yüzdeliğin yanına düşüyor, üst üçte bir ancak 37 puanla açılıyor. Yüzdelik seni kendi cinsiyetinden ve yaşından, bu testi çözmüş insanların arasına yerleştiriyor.
Burada iki grup farkı çıkıyor: biri küçük ve alışılmadık yöne dönük, öteki yaşla gelen kaymaların en büyükleri arasında.
Erkekler ortalama 32,4 puan alıyor, kadınlar 31,9. Yarım puan küçük bir açık ve seyrek görülen yöne gidiyor: tedbirlilik, otuz alt boyut içinde erkeklerin önde olduğu altı ölçekten biri, sorumluluğun içinde bunu yapan iki ölçekten biri. Yaş çok daha ağır basıyor. Erkek ortalaması 21 yaş altında 30,7 puan, 60 yaş üstünde 36,2 puan; kadın ortalaması 30,4 puandan 35,7 puana çıkıyor. En yaşlı basamakta cinsiyet başına 250 kişi kalıyor.
Boyut tek bir alışkanlık değil, altı ayrı alışkanlık ve bu ölçek ailesine ötekilerden daha gevşek tutunan iki ölçekten biri. Aile içinde en çok Görev Bilinci ile yürüyor, 0,56; Düzenlilik ve Öz-yeterlik ile 0,42, Öz-disiplin ile 0,41, Başarma Çabası ile yalnızca 0,33. En gürültülü komşuluğu ise boyutun dışından geliyor ve eksi işaret taşıyor.
İşte bu alt boyut, soru ile cevap arasındaki boşlukta yaşıyor. Yüksek puan alanların önüne geri alması pahalı kararlar yığılıyor: sözleşmeler, işe alımlar, imzalanan her şey. Bedelini hızlı toplantılarda ödüyorlar, çünkü tartılmış cevap herkes bir sonraki konuya geçtikten sonra geliyor. Düşük puan alanlar ise yanlış kararın bir öğleden sonraya mal olduğu her yerde yerini fazlasıyla hak ediyor.
İnsanlar arasında özellik duraklamanın boyu olarak görünüyor. Yüksek puan alanlar geri almak zorunda kalacakları cümleyi nadiren kuruyor, bu da onlarla tartışmayı güvenli kılıyor; buna karşılık karşısındakini saatler önce apaçık görünen bir cevabı beklerken bırakabiliyorlar. Düşük puan alanlar düşünceyi sıcakken söylüyor, okunması kolay oluyorlar, bazen de niyet ettiklerinden sert değiyorlar.
Gelişme tarafında kazandıran şey ayarı değiştirmek değil, kararları geri alınabilir olup olmamalarına göre ayırmak. Üst uçta tartmanın büyük kısmı bir dakikada kapanacak seçimlere gidiyor ve o saatler gerçekten harcanıyor. Alt uçta ise aynı hız hem öğle yemeğine hem kira sözleşmesine uygulanıyor, oysa ikisinin geri dönüş bedeli aynı değil.
İnsanların kişilik özelliklerinde birbirinden ne kadar ayrıldığını ikizlerle yürütülen çalışmalar ikiye bölüştürüyor: yayılımın kabaca yarısı kalıtıma, kalanın büyük bölümü de kardeşlerin bile ortak yaşamadığı çevreye düşüyor. Geriye gerçek bir hareket alanı kalıyor ve bu ölçek o alanı kullanıyor: başkalarının yanında durduğun sıra on yıl boyunca yerinde kalırken, altındaki seviye sessizce yukarı kayıyor.
Normlarımız bu kaymayı doğrudan gösteriyor. Tedbirlilik, 21 yaş altındaki grupla 60 yaş üstündeki grup arasında yaklaşık beş buçuk puan kazanıyor ve otuz ölçek içinde bundan uzun yol alan tek ölçek Öz-disiplin. Araştırmacılar geniş halini olgunlaşma ilkesi diye anıyor. Tablolarımız aynı insanı yıllar boyunca izlemiyor, farklı yaşlardaki farklı insanları yan yana koyuyor; yani buradaki eğim bir eğilim, takvim değil.
Tek bir bant asıl soruyu açık bırakıyor. Yüksek Heyecan Arayışı ile yan yana duran yüksek tedbirlilik, düşük Başarma Çabası ile yan yana duran yüksek tedbirlilikten bambaşka bir hayat kuruyor. Ücretli çözümleme tam bu düzeyde, bileşimler düzeyinde çalışıyor.
Ücretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen
300 maddelik sürüm tedbirliliği 10 ifadeyle, 120 maddelik sürüm 4 ifadeyle ölçüyor. On ifadenin yedisi ters yönde yazılmış, kısa sürümde ise dördü birden ters; yani yüksek puan burada neredeyse tamamen katılmamaktan kuruluyor. Cevaplar 1 ile 5 arasında değer taşıyor, ters maddeler çevriliyor ve çıkan toplam senin cinsiyetin ile yaş grubun için hazırlanmış norm tablosuna göre okunuyor.
Alfa, aynı ölçeğin ifadelerinin birbiriyle ne kadar uyuştuğunu gösterir. Araştırmada 0,70 ve üzeri sağlam sayılır. Bu sayıları Johnson’ın açık verisinden kendimiz hesapladık, yayımlanmış değerlerle karşılaştırılabilir.
Maddelerin kendisi bu sayfada yok, bu bilinçli bir tercih. Bir cümleyi önceden okuyan insan ona başka türlü cevap veriyor, o yüzden ifadelerle ilk kez test başladıktan sonra karşılaşıyorsun.
300 soru · yaklaşık 40 dakika
Tam testi çöz120 soru · yaklaşık 15 dakika
Kısa sürümü çözÜcretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen
İşaretçiyi başkalarının yanında durduğunu düşündüğün yere getir, sonra teste gir. Bu ölçekte tahminler genellikle yukarı kaçıyor: kendini düşünmeden hareket eden biri diye anlatan pek çıkmıyor.
0, testi çözen neredeyse herkesten düşük demektir; 100, neredeyse herkesten yüksek demektir.
Bu bir tahmin, ölçüm değil. Test, yanıtlarını gerçek insanlardan alınan normlarla karşılaştırır.
Hayır ve veriler ikisini ayırıyor. Tartmak bir seçimle bitiyor, kararsızlık ise seçimi kapatmanın zorluğu. Tedbirli cevaplar Öz-yeterlik ile 0,42 birlikte yürüyor, yani uzun düşünen insan sonucun altından kalkacağına biraz daha emin. Sıkılganlık ile bağ 0,01, Kaygı ile eksi 0,11; yani korkuyla anlatılacak bir bant değil bu.
İyi puan diye bir şey yok. Yüksek bant geri alınamayan seçimlerde isabet satın alıyor ve hiç gerekmeyen seçimlere zaman harcıyor. Düşük bant hız satın alıyor ve bedelini kararın kalıcı olduğu yerde ödüyor. Hangi tarafın işine yarayacağı yaptığın işe ve yanındaki öteki alt boyutlara bağlı.
Ortanın biraz üstü, yüksek değil. Ortanca 32 ve 35 puan 62. yüzdeliğin yanında duruyor, yani her on kişiden yaklaşık dördü en az bu kadar alıyor. Üst üçte bir ancak 37 puanla başlıyor. 10 ile 50 arasındaki ham toplamlar her zaman olduğundan iri okunuyor, yüzdelik de tam bunun için var.
Fark kırk puanlık bir aralıkta yarım puan kadar ve alışılmış yönün tersine gidiyor: tedbirlilik, otuz alt boyut içinde erkeklerin önde olduğu altı ölçekten biri, sorumluluğun içinde de iki ölçekten biri. Söz konusu olan grup ortalamaları, tek bir insan hakkında hiçbir şey söylemiyor; iki dağılım büyük ölçüde üst üste biniyor.
En genç grupla en yaşlı grup arasında ortalamalar yaklaşık beş buçuk puan kazanıyor ve otuz ölçek içinde bundan uzun yol alan yalnızca Öz-disiplin var. Bu geniş örüntüye yazında olgunlaşma ilkesi deniyor: sorumluluklar geliyor, özellik de onlarla birlikte yükseliyor. Normlarımız olanın şeklini gösteriyor, sebebini değil.
Johnson'ın yayımladığı açık veride alfayı 10 ifadelik sürüm için 0,85, 4 ifadelik sürüm için 0,88 ölçtük. Otuz alt boyut içinde kısa formun uzun formdan daha tutarlı çıktığı tek ölçek bu. Sebebin bir kısmı kısa sürümdeki dört maddenin de ters yazılmış olması: birbirlerine alışılmadık ölçüde benziyorlar.
İki sürüm var ve ikisi de para istemiyor. Uzun olanı her alt boyuta on ifade ayırıyor, kısa olanı dörde iniyor ve yarım saat yerine on dakika alıyor. Hangisini seçersen seç, tedbirlilik yüzdeliğin son cevaptan hemen sonra ekranda oluyor.
Ücretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen