Dışadönüklük · Alt boyut E2
Sosyallik, dışadönüklüğün kişi sayan tarafı: yanında kaç kişi olmasını istediğini sorar, onları ne kadar sevdiğini değil. Yüksek puan alanlar dolu bir odadan güç alır ve o odayı kendileri arar; düşük puan alanlar sayıyı küçük tutar ve bir yerden sonra fazladan gelen kişi hiçbir şey eklemez.
Ücretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen
Sosyallik, Büyük Beşli içinde insan iştahını kişi sayısıyla tartıyor. İfadeler, kalabalığın seni kaldırıp kaldırmadığını, toplanmaları kendin arayıp aramadığını ve hareketli bir yerde olmayı tercih edip etmediğini soruyor. Hiçbiri, insanları sevip sevmediğini sormuyor; o soru komşu ölçeğin işi ve iki cevabın aynı çıkması hiç şart değil.
Alt boyut, kendi boyutunun tam ortasında duruyor ve bu konumu beş kardeşinin hiçbiri paylaşmıyor. Dışadönüklük toplamıyla ilişkisi 0,86; kendi katkısı çıkarıldığında 0,75. İki sayı da ailenin en yükseği ve otuz ölçek arasında üçüncü sırada. Üstelik 0,5 ve üzerindeki bütün bağları dışadönüklüğün içinde kalıyor: bu ölçeğin boyut dışında güçlü bir akrabası yok.
Buradaki sayı o günkü keyif değil, dinlenme halindeki iştah. Sessiz bir haftanın ardından neredeyse herkes insan istiyor, uzun bir gecenin ardından neredeyse herkes sessizlik. Ölçek, arada döndüğün seviyeyi arıyor; o seviye yıllar içinde yerinde duruyor, ömür boyunca ise otuz ölçeğin çoğuna göre daha az sadık kalıyor.
Ölçek İngilizce yazında Gregariousness adıyla geçer; daha eski metinler aynı alanı sociability, yani insan arasında olma isteği diye anar. Buradaki on cümle telifli bir envanterden değil, Goldberg’in kurduğu açık IPIP havuzundan, Johnson’ın yayımladığı basımdan geliyor.
Sayfaya gelen soruların çoğu, bu ölçeğin üç komşusundan birini onunla karıştırmaktan çıkıyor. Üçünü ayırmadan puanı okumak, kişi sayısı sorusuna bambaşka bir sorunun cevabını vermek oluyor.
Isı ile sayı ayrı sorular. Sıcakkanlılık birine ne kadar çabuk ısındığını topluyor, bu ölçek odada kaç kişi istediğini. Testteki 435 çift içinde bu ikiliden daha sıkı tek bir çift var, 0,75, ve buna rağmen iki yöne birden ayrışıyorlar: misafirini bağrına basıp kalabalık davetten korkan da var, her toplanmaya gidip kimseyi içeri almayan da. Ortalamalar da ayrı: orada 34,98, burada 30,62.
Boyutun tamamına en çok benzeyen parça bu, sık sık boyutun yerine geçmesi de bundan. Toplamla 0,86’lık bağı beş kardeşinin hepsini geride bırakıyor. Ama 0,86 hâlâ boşluk bırakıyor: toplantıyı yöneten, temposu yüksek ve keyfi yerinde olan biri boyutta ortalamanın üstünde, bu ölçekte altında oturabiliyor.
Yaygın anlatı şöyle: dışadönük insan kalabalıkta dolar, içedönük olan boşalır. Anlatı ölçeğin üst ucuna oturuyor, alt ucunu ıskalıyor. İfadeler ne istediğini soruyor, o isteğin sana neye mal olduğunu hiç sormuyor. İnsan eve bitkin dönüp geçen her saati istemiş olabiliyor. Burada ne enerji ölçülüyor ne de insanlarla başa çıkma becerisi.
Ölçek çok kişi istemekten az kişi istemeye uzanıyor ve uçlardan biri diğerinden daha insancıl değil. Değişen tek şey, kalabalığın artık bir şey katmayı bıraktığı sayı; o sayı kimde beş, kimde elli.
İnsanların olduğu yere gidiyorsun ve sayı arttıkça akşam daha iyi işliyor. Senin için özel bir şey ayarlanması gerekmiyor; asıl mesele hacmin kendisi. Fatura incelikte kesiliyor: az tanınan çok insan, çok tanınan az insan.
İnsan sayısı arttıkça kendini daha canlı hissedersin. Grup enerjisi senin için yakıttır ve boş, sessiz hafta sonları elektrik kesintisi gibi gelebilir.
Kalabalık küçükken iyi geliyor ve bir sayıdan sonra iyi gelmeyi bırakıyor. Takip edebildiğin tek bir sohbet, dolaşmak zorunda kaldığın bir odaya ağır basıyor. Bunun sevmemekle ilgisi yok: orada bulunan birkaç kişi senden daha fazlasını alıyor. Bedel, gitmediğin odada kalıyor.
Kalabalıklar enerjini yaratmaz, harcar. En iyi bağını ikili sohbetlerde ve küçük masalarda kurarsın, balo salonlarında değil.
Profillerin kabaca onda dördü orta bantta duruyor; orada kalabalık iyi ama sınırlı. Gidiyorsun, hoşuna gidiyor ve bir noktadan sonra oda gürültüye dönüşüyor. İnsan arası burada ne yakıt ne bedel, hayatın iyi çalışan bir parçası.
Düşük, orta ve yüksek ayrımı Johnson’ın kullandığı 30/40/30 yüzdelik geleneğinden geliyor. Ölçek kişi iştahını sayıyor; insanlarla ne kadar iyi geçindiğini de, onları ne kadar sevdiğini de ölçmüyor. Sevgi bir ölçek ötede, sıcakkanlılıkta tartılıyor.
Ham puan on cevabın toplamı, yani 10 ile 50 arası. Aşağıdaki eğri 300 maddelik sürümü bitirmiş 135.947 profilden çıkıyor ve dışadönüklüğün en geniş eğrisi: standart sapma 8,78, otuz ölçeğin üçüncü en genişi. Ortalama 30,62 ile boyutun alt sıralarında; altında yalnızca 30,41 ile hareketlilik var.
| Yüzdelik | Ham puan |
|---|---|
| 10 | 19 |
| 25 | 25 |
| 50 | 32 |
| 75 | 38 |
| 90 | 42 |
Erkeklerin yarısı 24 ile 37 ham puan arasında, kadınların yarısı 25 ile 38 arasında; ortancalar 30 ve 32. Aynı ham 30 bu yüzden bir erkeği 50. yüzdeliğe, bir kadını 43. yüzdeliğe koyuyor. Yüzdelik dilim seni bu testi çözmüş, seninle aynı cinsiyetteki ve aynı yaş grubundaki insanların arasına yerleştiriyor.
Cinsiyet farkı burada sıradan bir büyüklükte. Asıl haber yaş çizgisinde ve bu sayfanın var olma sebebi de o çizgi.
Kadınların ortalaması 31,25, erkeklerinki 29,75; kırk puanlık aralıkta 1,50 puanlık bu fark otuz ölçek arasında on altıncı sırada. Yaş çok daha sert çalışıyor: bu, testteki üçüncü en dik yaş düşüşü, önünde yalnızca heyecan arayışı ile karamsarlık var. Erkekler 30,83’ten 27,70’e, kadınlar 32,89’dan 27,91’e iniyor. Böylece en genç grupta 2,1 puan olan cinsiyet açığı en yaşlı grupta 0,2’ye kapanıyor.
Dışadönüklük altı ayrı iştahı tek sayıya sığdırıyor ve toplamı bu ölçek kadar yakından izleyen ikinci bir ölçek yok. Ailenin içinde en yakını 0,75 ile sıcakkanlılık, 435 çift arasındaki ikinci en sıkı bağ; ardından 0,54 ile neşelilik ve heyecan arayışı, sonra 0,50 ile girişkenlik geliyor. En uzak kardeşi 0,28 ile hareketlilik. Boyut dışındaki tek güçlü bağı aşağı doğru gidiyor: sıkılganlıkla eksi 0,49.
İşte yüksek puan, resmi olmayan katmanı bir varlığa çeviriyor. Üç ayrı birimde tanıdığın oluyor, haber sana duyurulmadan önce geliyor. Bedeli kapalı saatte ödeniyor: tek başına yapılması gereken iş, insan dolu bir koridorla yarışıyor. Düşük puan o saati geri satın alıyor ve görünürlükle ödüyor, çünkü ilginç işi dağıtan konuşma çoğunlukla kalabalığın içinde geçiyor.
Sosyal hayatta fark kalitede değil biçimde görünüyor. Yüksek puan alan geniş bir çevreyi hareket halinde tutuyor; yanındaki kişi bazen hiçbirini yerine oturtamadığı isimlerle dolu bir takvim buluyor. Düşük puan alan küçük bir çevre yürütüyor ve her arkadaşlığa daha çok saat düşüyor; buradaki risk, çemberin sessizce küçüldüğünü geç fark etmek.
Buradaki gelişim iştahın kendisiyle ilgili değil, o iştah zaten zor kımıldıyor. Üst uçta kazanç derinlikte: tek bir kişiyle sürdürülen düzenli tek bir buluşma, yoğun bir mevsimi yirmi gevşek bağdan daha iyi atlatıyor. Alt uçta konu sosyalleşmek değil görünürlük: fırsatlar çoğunlukla zar zor tanıdığın insanların üzerinden yürüdüğü için yılda birkaç oda bile işi görüyor.
İkiz ve aile çalışmaları Büyük Beşli ölçeklerindeki farkın kabaca yarısını kalıtımın hanesine yazıyor, kalanın büyük bölümünü de kardeşlerin hiç paylaşmadığı yaşantılara. Kapı bu yüzden kapalı değil, ama odayı yerinden oynatmak da kolay değil: insanların birbirine göre sırası on yıllık aralıklarda büyük ölçüde korunuyor ve ne değişiyorsa derece derece değişiyor.
Bu ölçek, gözle görülür biçimde kımıldayan azınlıktan. En genç gruptan en yaşlısına erkeklerde yaklaşık 3, kadınlarda yaklaşık 5 puan düşüyor; otuz ölçek arasındaki üçüncü en büyük yaş kayması bu. Aynı boyutta sıcakkanlılık ise bir puan kadar yükseliyor. Yani kişi sayısına duyulan iştah soluyor, insan sevgisi solmuyor. Karşılaştırma tek bir kişinin gençliğiyle yaşlılığı arasında değil, bugün farklı yaşlarda olan insanlar arasında yapılıyor.
Tek bir sayı, bu iştahın profilin geri kalanıyla ne yaptığını göstermiyor. Kalabalık isteyen biri, düşük sıcakkanlılıkla bir odayı bambaşka yönetiyor, yüksek sıcakkanlılıkla bambaşka. Ücretli çözümleme tam bu düzeyde çalışıyor.
Ücretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen
300 maddelik sürüm bu alt boyutu 10 ifadeyle, 120 maddelik sürüm 4 ifadeyle ölçüyor. Onun beşi ters yazılmış, yani o cümlelere katılmak puanı yükseltmiyor, düşürüyor; kısa sürümdeki dördün ikisi de öyle. Cevaplar 1 ile 5 arası değer taşıyor, ters maddeler toplanmadan önce çevriliyor ve 10 ile 50 arasına düşen toplam, yaşına ve cinsiyetine ait norm tablosunda yüzdelik dilime dönüşüyor.
Alfa, aynı ölçeğin ifadelerinin birbiriyle ne kadar uyuştuğunu gösterir. Araştırmada 0,70 ve üzeri sağlam sayılır. Bu sayıları Johnson’ın açık verisinden kendimiz hesapladık, yayımlanmış değerlerle karşılaştırılabilir.
İfadelerin metnini burada yayımlamıyoruz. Bir ölçeğin ne aradığını önceden gören kişi başka cevap veriyor; maddeler bu yüzden ancak test başladıktan sonra, sırası geldikçe açılıyor.
300 soru · yaklaşık 40 dakika
Tam testi çöz120 soru · yaklaşık 15 dakika
Kısa sürümü çözÜcretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen
İşaretçiyi, kalabalık iştahının durduğunu düşündüğün yere sürükle; sonra testi çöz ve iki cevabı yan yana koy. Tahmini genellikle geçen ayın en kalabalık akşamı çekiştiriyor.
0, testi çözen neredeyse herkesten düşük demektir; 100, neredeyse herkesten yüksek demektir.
Bu bir tahmin, ölçüm değil. Test, yanıtlarını gerçek insanlardan alınan normlarla karşılaştırır.
Değil. Ölçek insanı sayıyla istemeyi tartıyor: toplanmalara, hareketli yerlere ve dolu odalara duyulan çekimi. Gündelik dilde sosyal denince akla sohbeti kolay, hoş, çevresiyle iyi geçinen biri geliyor; buradaki anlam daha dar ve daha renksiz. Ne kadar sıcak olduğun bir ölçek ötede tartılıyor, insanlarla ne kadar iyi başa çıktığın ise bu testte hiç sorulmuyor.
Hayır. Utangaçlık nevrotikliğin altındaki Sıkılganlık (N4) ölçeğinde tartılıyor: orada kişi teması istiyor ama ilk adımdan çekiniyor. Bu ölçek ona ters yönde gidiyor, eksi 0,49, ki bu 435 çift içindeki en negatif onuncu bağ. Yine de sıradan duruma bolca yer kalıyor: kalabalıkta rahat olup başka bir yerde olmayı tercih eden insan az değil.
Ortalama 50 üzerinden 30,62 ham puan; orta yarı erkeklerde 24 ile 37, kadınlarda 25 ile 38 arasında kalıyor. Düşük, orta ve yüksek sınırları 30. ve 70. yüzdeliklerden geçiyor. Dağılım geniş: standart sapma 8,78 ile otuz ölçek arasında üçüncü sırada, yani buradaki uçlar başka ölçeklere göre birbirinden daha uzak. İki uçtan biri daha iyi puan değil; işe yarayan okuma, bu sayının diğerleriyle nasıl eşleştiğinde.
Otuz ölçek arasındaki üçüncü en dik yaş eğrisi bu; önünde heyecan arayışı ile karamsarlık var. Erkekler en genç basamaktan en yaşlısına yaklaşık 3, kadınlar yaklaşık 5 puan bırakıyor; aynı boyutta sıcakkanlılık ise bir puan ekliyor. Tablo insanlardan uzaklaşmaya değil, aynı anda daha az kişi istemeye benziyor. En yaşlı basamakta cinsiyet başına 250 kadar kişi kaldığı için orası kanıt değil ipucu.
Biraz. Kadınların ortalaması 31,25, erkeklerinki 29,75; kırk puanlık aralıkta 1,50 puanlık fark, cinsiyet farkı sıralamasında otuz ölçek içinde on altıncı. Aynı cinsiyetten iki insan aralarında bundan çok daha fazla ayrılıyor. Üstelik fark yaşla kapanıyor: 21 yaş altında 2,1 puanken 60 yaş üstünde 0,2 puana iniyor.
Johnson’ın açık verisinde alfayı 10 ifadelik sürüm için 0,890, 4 ifadelik kısa sürüm için 0,796 hesapladık. İlki otuz ölçek arasında beşinci sırada ve sıcakkanlılıkla birlikte dışadönüklüğün tepesinde duruyor. Kısa sürüm kullanılabilir kalıyor, ama aynı şeyi daha az bilgiyle kuruyor: hız ile doğruluk arasında bilinçli bir değiş tokuş.
Aynı otuz ölçeğin iki sürümü var: tam görüntü için 300 ifade, daha hızlı bir okuma için 120. İkisi de ücretsiz, ikisinde de üyelik yok ve bu alt boyut sonuçta diğer 29 ölçekle birlikte geliyor.
Ücretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen