Uyumluluk · Alt boyut A5
Alçakgönüllülük, kendini başkalarının üstüne koymanın sana ne kadar kolay geldiğini tartar. Ne yaptığınla değil, yaptığını yüksek sesle söyleyip söylemediğinle ilgilidir. Ölçeğin üst ucunda insanlar kendi konumunu konuşmanın dışında tutar; alt ucunda aynı konumu hiç utanmadan adıyla söyler.
Ücretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen
Alçakgönüllülük, çevrendekilerden daha iyi olduğun fikrinin sana ne kadar rahat geldiğini ölçüyor. İfadeler üstünlük duygusunun, daha fazla ilgiyi hak ettiğin hissinin ve masadaki önemli kişi olmaktan alınan tadın çevresinde dönüyor. Hiçbiri ne başardığını sormuyor; bu yüzden aynı sicile sahip iki kişi ölçeğin iki ayrı ucuna düşebiliyor. Sayılan şey iddianın kendisi, arkasında duran gerçek değil.
Bu alt boyut kendi ailesine, testteki hiçbir ölçeğin kendi boyutuna tutunmadığı kadar gevşek tutunuyor. Diğer beş parçanın toplamıyla ilişkisi 0,26 ve bu otuz ölçek içindeki en düşük sayı; kardeşleriyle tek tek ölçüldüğünde ortalama 0,20 çıkıyor, o da yine en düşüğü. Güvenle bağı ise eksi 0,06, yani pratikte yok. İnsanlara duyulan sıcaklıkla kendi hakkında susmak ayrı sorular, uyumluluk ise ikisini tek bir sayıda topluyor.
Puan bir ruh halini değil yerleşmiş bir alışkanlığı anlatıyor. Kişinin kendi konumuyla nasıl başa çıktığı yirmi yaşında da altmışında da aşağı yukarı aynı görünüyor ve normlarımızda bu ölçek ömür boyunca neredeyse hiçbir ölçekten daha az kımıldıyor. Konuştuğun ya da susmayı seçtiğin belirli bir toplantı hakkındaysa hiçbir şey söylemiyor.
Araştırma yazınında ölçek aynı adı taşıyor; altı faktörlü HEXACO modelinde komşu alan dürüstlük-alçakgönüllülük faktörünün içinde duruyor. Maddeler ticari bir envanterden değil, Johnson'ın yayımladığı serbest havuzdan geliyor.
Günlük konuşmada bu kelimenin altına üç ayrı şey giriyor. Sayılar üçünü temiz biçimde ayırıyor ve kendi puanını hangi anlamda okuyacağın da bu ayrıma bağlı.
Kendini başkalarından üstün görmemekle kendin hakkında kötü düşünmek aynı şey değil. Ortak zemin var: bu ölçek karamsarlıkla 0,35, öz-yeterlikle eksi 0,32 gidiyor. İki bağ da gerçek ve ikisi de küçük; dışarıda her iki ölçeğin de kabaca onda dokuzu kalıyor.
Sıkılganlık başkasının bakışı altında duyulan tedirginlik; alçakgönüllülük ise kendi konumunu ilan etmekten geri durmak. Kendi ailesinin dışında bu ölçeğe en yakın duran şey sıkılganlık, 0,46, ve yine de tek tek insanlarda ayrışıyorlar: dolu bir salonun önünde hiç zorlanmayan biri, bütün akşam boyunca o işi kendisinin kurduğunu bir kez söylemeyebiliyor. Tersi de doğru: sahnede eli ayağı dolaşan biri kendi payını sırası gelince net sayabiliyor.
Bu ölçeğin bütün modeldeki en güçlü bağı girişkenliğe gidiyor ve eksi 0,57 ediyor: 435 çiftin içinde beşinci en karşıt çift. Ortak zemin geniş, yine de her iki ölçeğin ancak üçte biri kadar. Bir kararı sonuna kadar savunmakla işin doğru kişisinin sen olduğunu söylemek ayrı davranışlar ve burada yalnız ikincisi sayılıyor. Uyumlulukla dışadönüklüğün otuz altı çiftinden en negatifi de bu.
Bir uç nezaket, öteki kibir değil. İkisi de ilgiyle baş etmenin sıradan biçimleri ve her birinin faturası başka bir yerde kesiliyor.
Senin yerine işin konuşmasını tercih ediyorsun. Övgü odadaki başkasına gidiyor, karşılaştırmalar seni huzursuz ediyor ve insanlar yüksek sesle sıralanmaya başlayınca sen susuyorsun. Fatura sesin para ettiği yerlerde kesiliyor: zam görüşmesinde ve işe alımda payını ilk söyleyen sayılıyor.
Başarılarını içgüdüsel olarak küçümser ve hakkı başkalarına devredersin. Tek bir bedeli olan hoş bir özellik: yalnızca yüksek sesi duyanlar tarafından gözden kaçırılmak.
Neyde iyi olduğunu araya giriş koymadan, başkalarının hava durumundan söz ederken kullandığı düz sesle söyleyebiliyorsun. Kimsenin ne getirdiğini tahmin etmesi gerekmiyor ve işteki payın sayılmış oluyor. Bedel, senin için beceriyle ilgili düz bir bilgi olan cümleyi karşındakinin insan değeri hakkında bir hüküm gibi duyduğu anda çıkıyor. O yüzden bu bant kalabalıkta değil ikili konuşmada yankı yapıyor.
Alanını ve hakkını utanmadan sahiplenirsin. Kendini öne çıkarmak senin gözünde sadece doğru raporlamadır ve işine iyi yarar.
Profillerin onda dördü orta banda düşüyor ve orası ölçeğin en olaysız yeri. Sağlam yan konuya geldiğinde adıyla söyleniyor, söylendikten sonra da bırakılıyor. Bu, iki iyi seçenek arasında bir uzlaşma değil; yalnızca uçlarda görünen bir sorunun sıradan ayarı.
Düşük, orta ve yüksek bantlar Johnson'ın kullandığı 30/40/30 yüzdelik bölmesinden çıkıyor ve hiçbiri karakter hakkında bir not değil. Ölçek kişinin kendi konumunu nasıl anlattığını okuyor, dolayısıyla alçakgönüllülüğün içeriden mi yoksa seyirci için mi olduğunu ayırt edemiyor.
Aşağıdaki eğri, uzun sürümü sonuna kadar dolduran 135.947 profilden çıkıyor; ortalaması 30,72, standart sapması 6,91. Ham puanın kendisi on cevabın toplamı: her ifade 1 ile 5 arasında bir değer taşıdığı için ölçek 10 ile 50 arasında kapanıyor.
| Yüzdelik | Ham puan |
|---|---|
| 10 | 22 |
| 25 | 27 |
| 50 | 31 |
| 75 | 36 |
| 90 | 40 |
Bütün profillerin yarısı 27 ile 36 puan arasında, yani dokuz puanlık dar bir şeride sığıyor. 31 puan örneklemin tamamında 51'inci yüzdeliğe denk geliyor; aynı 31 bir erkeği 59'uncu, bir kadını 46'ncı yüzdeliğe koyuyor. Yüzdelik seni bu testi çözen kendi cinsiyetinden ve yaş grubundan insanlarla karşılaştırıyor.
Grup ortalamaları ayrışıyor, ama asıl haber yaş çizgisinde: burada uyumluluğun geri kalanının yaptığını yapmıyor.
Kadınlar ortalama 31,65 puan alıyor, erkekler 29,44; kırk puanlık bir açıklıkta yaklaşık iki puanlık bu fark otuz ölçeğin listesinde ortalarda duruyor. Asıl sürpriz yaşta: alçakgönüllülük ömür boyunca neredeyse kımıldamıyor, erkeklerde 29,8'den 30,1'e, kadınlarda 31,7'den 32,4'e. Aynı yıllarda güven, dürüstlük ve uzlaşmacılık üçer beşer puan kazanıyor. Testte bundan daha az hareket eden tek bir ölçek var. En yaşlı hücrede cinsiyet başına 250 civarı kişi kaldığı için o ucu ipucu diye oku.
Uyumluluk tek bir sayı halinde bildirilen altı ayrı şey ve bunların en aykırısı bu. Aile içinde en yakını 0,38 ile dürüstlük, sonra 0,32 ile uzlaşmacılık, 0,22 ile şefkat, 0,13 ile yardımseverlik geliyor; güvenle bağı eksi 0,06, yani yok. Asıl yoldaşları boyutun dışında: girişkenlikle eksi 0,57, sıkılganlıkla 0,46, karamsarlıkla 0,35.
İşte bu özellik, kimin ne yaptığının söylenmesi gereken dakikada ortaya çıkıyor. Üst bantta insan projeyi anlatıp kendi payını atlıyor; dengeli bir ekipte bu, birlikte çalışması kolay biri diye okunuyor. Bütçenin konuşanın peşinden gittiği yerlerde aynı alışkanlık sessizce para kaybettiriyor. Alt bant açıklık olarak okunuyor ve riski şu: iddia bazen işin kendisinden yüksek çıkıyor.
İnsanlar arasında bu ölçek karşılaştırmaların nasıl hissedildiğine karar veriyor. Üst bantta sohbet kimin daha iyi gittiği yarışına pek dönüşmüyor; yanında durmak sakin, ama yakınındaki kişi bazen onun neyi ne kadar önemsediğini çıkaramıyor. Alt bantta hesap görünürde duruyor, buna göre plan yapmak kolay, arada bir de kimsenin başlatmadığı bir yarışma gibi düşüyor. Uzun ilişkilerde asıl mesele kimin daha iyi durumda olduğu değil, bunun her gün sesli sayılıp sayılmadığı.
Gelişim tarafında ilginç olan sesin yüksekliği değil, alışkanlığın hangi odalarda çalıştığı. Aynı kişi bir arkadaşına becerisini düşünmeden söylüyor ve aynı beceriden değerlendirme görüşmesinde hiç söz etmiyor. Bakılmaya değen şey de ortamlar arasındaki o boşluk, çünkü ölçeğin puanı iki odada da aynı, davranış ise değil.
Kişilik ölçeklerinde soru er geç aynı yere geliyor: bu sayının ne kadarı doğuştan? İkiz çalışmalarından çıkan tahmin, insanlar arasındaki farkın kabaca yarısını kalıtımın hanesine yazıyor; kalanın büyük bölümünü de aynı evde büyüyen kardeşlerin bile ortak yaşamadığı olaylar üstleniyor. Alçakgönüllülük bu tabloya uyuyor. Kendi ailesinden ayrıldığı yer kalıtım değil, ondan sonra olan biten.
Uyumluluk yaşla yükselmesiyle biliniyor ve normlarımızda güven, dürüstlük ve uzlaşmacılık gerçekten yükseliyor. Alçakgönüllülük ise yerinde duruyor: 21 yaş altındaki gruptan 60 yaş üstündeki gruba kadar iki cinsiyette de bir puandan az kımıldıyor ve testte ondan daha durgun olan tek ölçek maceracılık. Yani bu ayar kendiliğinden yola çıkmıyor. Önce ortam değişiyor; kendini satmayı gerektiren bir iş, eğilim kıpırdamadan çok önce davranışı değiştiriyor.
Tek bir sayı, senin alçakgönüllülüğünün profilin geri kalanının yanında ne yaptığını söyleyemiyor. Yüksek alçakgönüllülük yüksek girişkenlikle yan yanayken bambaşka, düşük öz-yeterlikle yan yanayken bambaşka okunuyor; ücretli çözümleme tam da bu eşleşmelerle çalışıyor.
Ücretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen
300 maddelik uzun sürümde alçakgönüllülüğün arkasında 10 ifade var, 120 maddelik kısa sürümde 4. Cevaplar 1 ile 5 arasında değer taşıyor, ters yazılmış maddeler toplama girmeden önce çevriliyor ve çıkan ham toplam cinsiyetinle yaş grubunun norm tablosunda yüzdeliğe dönüşüyor. On maddenin altısı ters yazılmış; kısa sürümde ise dördü birden ters, yani o puan tümüyle katılmadıklarından çıkıyor. Testte bu durumda olan yalnızca dört ölçek var.
Alfa, aynı ölçeğin ifadelerinin birbiriyle ne kadar uyuştuğunu gösterir. Araştırmada 0,70 ve üzeri sağlam sayılır. Bu sayıları Johnson’ın açık verisinden kendimiz hesapladık, yayımlanmış değerlerle karşılaştırılabilir.
Maddelerin kendisi bu sayfada bilerek yok. Bir ölçeğin cümlelerini önceden görmek verilen cevapların yönünü değiştiriyor, o yüzden ifadelerle ilk karşılaşma ancak test başladıktan sonra oluyor.
300 soru · yaklaşık 40 dakika
Tam testi çöz120 soru · yaklaşık 15 dakika
Kısa sürümü çözÜcretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen
Sürgüyü, bu testi çözen herkesin arasında kendini nerede gördüğün yere getir; sonra ifadeleri cevapla ve normların bu tahmine ne dediğine bak. Tahmini genelde son zamanlarda kendini nasıl anlattığın çekiştiriyor.
0, testi çözen neredeyse herkesten düşük demektir; 100, neredeyse herkesten yüksek demektir.
Bu bir tahmin, ölçüm değil. Test, yanıtlarını gerçek insanlardan alınan normlarla karşılaştırır.
Hayır. Bantların çizilme biçimi gereği on kişiden üçü alt banda düşüyor ve çoğu yalnızca neyde iyi olduğunu söylemeye istekli insanlar. Ölçek bu istekliliği sayıyor, insanları küçük görmeyi değil. Günlük dilde kibir denen şey genelde uyumluluğun birkaç parçasında birden düşük puan olarak görünüyor; tek başına buradaki bir sayı o tabloyu kurmaya yetmiyor.
Günlük dilde neredeyse yok ve yazın da iki kelimeyi birlikte kullanıyor. Bizim ölçeğimiz dar bir soru soruyor: konu açıldığında kendini başkalarının üstüne koymak sana ne kadar rahat geliyor. Kimse bakmazken nasıl davrandığını da kapsayan geniş anlam, HEXACO modelinin dürüstlük-alçakgönüllülük faktörüne ait ve buradaki on ifade onu ölçmüyor.
Örneklemimizde kadınlar kırk puanlık bir açıklıkta erkeklerden yaklaşık iki puan fazla alıyor; otuz alt boyutun cinsiyet farkları sıralamasında bu, listenin ortası, rekor değil. Açıklama olarak kendini anlatma biçimi ve her grubun kendi başarısı hakkında konuşmayı nasıl öğrendiği tartışılıyor. Sayı grup ortalamalarının farkı, tek bir kişi hakkında öngörü değil.
Rahatlıkla. Bu ölçeğin öz-yeterlikle, yani üstlendiğin işin altından kalkacağın hissiyle bağı eksi 0,32 ve bunun dışında her iki ölçeğin de kabaca onda dokuzu açıklanmadan kalıyor. Kendi gücünden kuşku duymayan sessiz insanlar burada sıradan; kuşku duyan gürültülü insanlar da öyle.
Uyumluluk boyutun adı, alçakgönüllülük ise altı alt boyutundan biri ve boyuta en kötü oturanı: geri kalanıyla ilişkisi 0,26, otuz ölçeğin en düşük sayısı. Bu yüzden burada yüksek puan alıp genel toplamda ortada kalmak sıradan bir sonuç. Sıcak davranan ve sağlam yanlarından rahatça söz eden bir insan da bir çelişki değil, sık görülen bir birleşim.
Johnson'ın açık verisinde alfayı on ifadelik sürüm için 0,78, dört ifadelik kısa sürüm için 0,74 hesapladık. İkisi de kullanılabilir ve ikisi de otuz ölçeğin alt tarafında duruyor; bu, tek bir dar duygudan değil farklı durumlardan derlenen ölçeklerde beklenen bir şey. Kısa sürüm hızı doğrulukla satın alıyor.
Kısa sürüm on beş dakika civarında, uzun sürüm kırk dakika kadar sürüyor. İkisi de otuz alt boyutun hepsini yüzdelik olarak veriyor, ikisi de ücretsiz ve ikisi de kayıt istemiyor.
Ücretsiz, üyeliksiz, sonuçlar hemen