Ano ang sinasabi ng pananaliksik tungkol sa Neuroticism
Ang Neuroticism ang may pinakamahabang kasaysayan sa Big Five. Bago pa mabuo ang kasunduan sa limang salik, ibinuhos na ni Hans Eysenck ang buong modelo niya ng personalidad sa paligid nito at ng extraversion, at mula sa tradisyong iyon nanggaling ang salitang neurotic na naririnig pa rin natin ngayon. Isang malawak na dimensiyon na may anim na magkakaugnay na facets ang tingin dito sa ngayon, ang istrukturang ginagamit ng IPIP-NEO.
Sa mga pag-aaral sa kambal, nasa gitna ng saklaw ng Big Five ang pagkamana nito, mga kalahati ng pagkakaiba sa pagitan ng mga tao; ang natitira ay galing sa kapaligiran at sa mga pagkakataon ng buhay. Kilala ring risk factor ang mas mataas na score para sa balisa at sa problema sa timpla ng loob, pero ang risk factor ay hindi tadhana at hindi diagnosis: marami sa mga mataas ang may matatag at kontentong buhay. Kasabay naman ng mas mababang score ang tibay sa ilalim ng stress.
Gaya ng ibang domain, medyo matatag ang Neuroticism sa pagtanda, pero ito rin ang isa sa pinakamalaki ang paggalaw ayon sa edad. Pinakamataas ito sa kabataan at dahan-dahang bumababa sa mga susunod na dekada, at makikita mismo iyon sa datos na ginagamit dito. Nananatili naman ang ranggo: ang mas madaling matinag sa dalawampu ay malamang na kabilang pa rin sa mas madaling matinag sa animnapu, at iyan ang dahilan kung bakit may saysay ang isang maingat na pagsukat ngayon.
May sariling konteksto ito sa Pilipinas. Sinuri nina Church, Katigbak at Reyes ang halos 6,900 na pang-uring panlarawan sa diksiyonaryong Filipino at nakitang saklaw ng Big Five ang trait lexicon natin; sa pag-aaral nina Katigbak, Church, Guanzon-Lapeña, Carlota at del Pilar (2002), naulit sa sampol na Pilipino ang istruktura ng NEO-PI-R. Sa MAPA ng Loob ni del Pilar sa UP Diliman, ang panukat sa wikang Filipino, hina ng loob mismo ang pangalan ng isang facet dito, at sa Sikolohiyang Pilipino ni Enriquez galing ang hiya na gamit natin sa Self-Consciousness. Tapat na hangganan naman: bersyong IPIP ito ng NEO, hindi adaptasyong Pilipino, at Ingles ang mga sampol na pinagkunan ng norms.